آیا دنیا میتواند هزینههای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران را محاسبه کند؟
یافتن کسی روی زمین که تحت تاثیر جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران قرار نگرفته باشد، دشوار است. چندین هزار نفر کشته شدهاند. با افزایش قیمت مواد غذایی و بنزین میپردازند، میلیونها نفر هر روز هزینه بیشتری را میپردازند و تورم ارزش درآمد آنها را کاهش میدهد.
به گزارش «انرژی امروز» اما هنوز صورتحساب نهایی بسیاری بهدستشان نرسیده. دنیا مجبور است هزینه خسارت بلندمدت ناشی از بزرگترین تهدید برای اقتصاد جهانی را پرداخت کند: یعنی عدم قطعیت.
اندازهگیری عدم قطعیت دشوار است، اما راههایی هم برای محاسبه آن وجود دارد مثلا بررسی ریسک ژئوپلیتیکی که سرمایهگذاری و اشتغال را متوقف کرده است.
به نوشته هفتهنامه گاردین ویکلی، داریو کالدارا و ماتئو یاکوویلو، اقتصاددانان فدرال رزرو ایالات متحده، شاخصی ایجاد کردهاند که گزارشهای تنش جهانی را ردیابی میکند. این نشان میدهد که جنگ ایران بیثباتکنندهتر از همهگیری کووید-۱۹ و در حد حمله به اوکراین در سال ۲۰۲۲ یا حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ بوده است.
پس جهان چگونه حساب و کتاب این جنگ را انجام میدهد؟ محاسبه برخی از هزینهها آسانتر از بقیه است، مانند هزینههای موشکهای زمین به هوا که هر کدام صدها هزار دلار هزینه دارند. تعیین کمیت برخی دیگر، از جمله خسارات وارده به بیمارستانها و شبکههای برق ایران و لبنان، دشوارتر است. بسیاری از آنها را نمیتوان به هیچ وجه ارزیابی کرد: جانهای از دست رفته، از جمله ۱۲۰ کودک دبستانی در ایران که در روز اول جنگ کشته شدند.
اما هزینههای فرضی هم وجود دارد. یک مقام ارشد امدادرسانی سازمان ملل، این درگیری را از نظر هزینه فرصت چارچوببندی و خاطرنشان کرده که ۲ میلیارد دلاری که روزانه صرف عملیات نظامی میشود، میتواند کمکهای نجاتبخش ۸۷ میلیون نفر را پوشش دهد.
اما ذینفعان این جنگ، شرکتهای نفتی و سهامداران تولیدکنندگان اسلحه چه؟
جانهای از دست رفته
اکثریت قریب به اتفاق قتلها مردم ایران و لبنان را هدف قرار داده است. به گفته مقامات ایرانی، بمبارانهای ایالات متحده و اسرائیل بیش از ۳۳۰۰ نفر را در ایران کشته و بیش از ده برابر این تعداد را زخمی کرده است. 20 مدرسه ویران شده و ۲۴۰ مرکز بهداشتی و درمانی آسیب دیدهاند. لولههای آب منفجر شده و اماکن فرهنگی، از جمله پنج مکان میراث جهانی و ۵۴ موزه، آسیب دیدهاند.
اسرائیل با حمله به همسایه شمالی خود، لبنان، جبهه دوم جنگ را گشود. این جنگ اکنون به مرگبارترین بخش از درگیری تبدیل شده و به گفته مقامات لبنانی، حملات اسرائیل بیش از ۳۷۰۰ نفر از جمله زنان، کودکان و کادر پزشکی را کشته است. بمباران گسترده مناطق غیرنظامی توسط اسرائیل بیش از ۱ میلیون لبنانی را آواره کرده: یعنی تقریبا یک پنجم جمعیت این کشور.
بیش از ۱۰۰ نفر در عراق کشته شدهاند و در اسرائیل، حدود ۵۰ نفر کشته شدهاند. از زمان آغاز جنگ ایران در ۲۸ فوریه، حداقل ۱۵ پرسنل نظامی آمریکایی کشته شدهاند و پایگاههای آمریکایی در سراسر منطقه آسیبهای قابل توجهی دیدهاند.
کشورهای خلیج فارس، از جمله امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین و عمان، با حملات پهپادی و موشکی ایران مواجه شدهاند که منجر به کشته شدن غیرنظامیان و آسیب دیدن هتلها، فرودگاهها و زیرساختهای حیاتی نفت و گاز شده است.
نیروهای اسرائیلی کشتار فلسطینیها در طول این درگیری، از جمله دهها نفر در غزه و کرانه باختری را متوقف نکردهاند و این به بیش از ۷۰۰۰۰ کشته در فلسطین از زمان آغاز جنگ غزه در سال ۲۰۲۳ اضافه شده است.
رشد اقتصادی جهانی متوقف شده است
سالها، اسرائیل ایالات متحده را به بمباران ایران ترغیب کرده بود، اما هیچ دولتی در واشنگتن با این امر موافقت نکرد، زیرا نتیجه آن را فاجعهبار میدانست و از هرج و مرج سیاسی، امنیتی و اقتصادی که اکنون در حال وقوع است، میترسید.
این درگیری به تغییر رژیم یا پایان دادن به جاهطلبیهای هستهای ایران منجر نشده، بلکه دولتها و مشاغل را در معرض عواقب آن قرار داده است. توافق صلح اعلام شده، اما شرایط یا نحوه اجرای آن هنوز مشخص نیست.
صندوق بینالمللی پول در گزارش چشمانداز اقتصادی جهان که در ماه آوریل منتشر شد، اعلام کرد که اقتصاد جهانی پس از «موانع تجاری بالاتر و عدم قطعیت فزاینده در سال گذشته» که به جنگ تعرفهای دونالد ترامپ اشاره داشت، در آستانه بحران قرار دارد.
صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی پیشبینیهای خود را برای اقتصاد جهانی کاهش دادهاند که این امر نشان میدهند که چگونه جنگ ایران رشد جهانی را متوقف کرده است.
اقتصاددانان بانک سرمایهگذاری گلدمن ساکس تخمین میزنند که رشد اقتصادی ایالات متحده در نتیجه جنگ 0.5 درصد کمتر خواهد بود. حتی اگر جنگ به سرعت پایان یابد، سالها طول خواهد کشید ایالات متحده آن را جبران کند.
حتی کاخ سفید نیز انکار نمیکند که جنگ هزینه هنگفتی خواهد داشت، اما تلاش کرده تا هزینه احتمالی آن را کم جلوه دهد. یک تخمین در ماه مه از یک مقام ارشد پنتاگون منتشر شد که گفت این درگیری تا آن زمان 29 میلیارد دلار هزینه داشته است.
جاستین ولفرز، استاد اقتصاد و سیاست عمومی در دانشگاه میشیگان، در نیویورک تایمز نوشت که با احتساب کل پیامدهای کلان اقتصادی، یک خانوار معمولی آمریکایی احتمالا باید هزاران یا حتی دهها هزار دلار برای جنگ بپردازد.
شوکهای شدید تجاری شروع به ظهور کردهاند. تویوتا، بزرگترین خودروساز جهان، از ضرر ۳ میلیارد پوندی خبر داده، زیرا قیمت قطعات و مواد افزایش و فروش کاهش یافته است.
دو برابر شدن قیمت سوخت جت
آژانس بینالمللی انرژی، نهاد ناظر انرژی جهان که در دهه ۱۹۷۰ در پاسخ به بحران نفت تاسیس شد، در ارزیابی خود از تاثیر این درگیری بر سوختهای فسیلی نوشت: «جنگ در خاورمیانه بزرگترین اختلال در عرضه در تاریخ بازار جهانی نفت را ایجاد میکند.»
ایران در پاسخ به بمباران آمریکا و اسرائیل، تنگه هرمز را بست؛ آبراهی که حدود ۲۰ درصد از عرضه نفت و گاز جهان از طریق آن منتقل میشد.
ترامپ در مواجهه با درخواستها برای بازگشایی این آبراه، به ایران فشار آورد تا به محاصره خود پایان دهد، اما شکست خورد و بعدا تصمیم گرفت محاصره خود را اعمال کند که منجر به افزایش بیشتر قیمت سوخت و تهدید تورم بلندمدت شد.
قیمت سوخت جت دو برابر شده و هزاران پرواز لغو شده. یک شرکت هواپیمایی مستقر در ایالات متحده ورشکست شده است. در حالی که توافق اعلام شده در این هفته منجر به کاهش قیمت نفت شد، اما این کاهش تنها چند دلار آمریکا بود.
با رسیدن قیمت نفت به بالاترین حد خود، سود شرکتهای بزرگ انرژی افزایش یافته است. پیمانکاران دفاعی نیز از ناامنی سود میبرند و برای خرید فناوری ضد موشکی هجوم میآورند. سهامداران نیز از اینکه بازارهای سهام بیشتر به دلیل رونق هوش مصنوعی، انعطافپذیری نشان دادهاند، جشن میگیرند، اگرچه نگرانیهایی وجود دارد که معاملهگران به درستی خطر آشفتگی بلندمدت را در نظر نمیگیرند.
با این حال، امیدی وجود دارد که در درازمدت، این بحران بتواند نظم جهانی انرژی را تغییر شکل دهد و وابستگی به سوختهای فسیلی خاورمیانه را کم کرده و حرکت به سمت انرژیهای تجدیدپذیر را تسریع بخشد.
بحرانی جدید در بحبوحه بحران هزینه زندگی
این بحران تنگنایی ایجاد کرده که در آن اختلالات انرژی از طریق تولید مواد شیمیایی و کود به قیمت مواد غذایی سرایت میکند و ضرر و زیان فقیرترین کشورهای جهان را تشدید میکند.
در حال حاضر نشانههایی از بار جنگ بر مردم و مشاغل در سراسر جهان وجود دارد. در آسیا، پرجمعیتترین قاره، رستورانها به دلیل کمبود گاز پخت و پز تعطیل شدهاند و پمپ بنزینها سوخت را سهمیهبندی میکنند. در تایلند، برخی از معابد سوزاندن اجساد را متوقف کردهاند.
بیش از ۸۰۰ کشتی و ۲۰۰۰۰ خدمه در غرب این آبراه باریک سرگردان ماندهاند.
افزایش قیمت نفت در پی آن، ترس از تورم مخرب را افزایش داده است. ماه گذشته، بانک مرکزی ترکیه پیشبینی تورم پایان سال خود را از ۱۶ درصد به ۲۶ درصد افزایش داد.
در همین حال، صادرات کالاهای حیاتی، مانند کودهای مورد نیاز برای تولید مواد غذایی، سقوط کرده است. سازمان ملل متحد تخمین میزند که ۳۲ میلیون نفر در نتیجه جنگ، به دلیل تاثیر آن بر تامین انرژی و کود، ممکن است در فقر فرو روند.
