اگر مدل ترکیه اجرا شود، سهم ایران از درآمد تنگه هرمز چقدر می شود؟
به گزارش «انرژی امروز» از میز نفت، ترکیه در سال ۲۰۲۶ پیشبینی میکند حدود ۲۵۴ میلیون دلار از محل خدمات دریایی در تنگههای بسفر و داردانل درآمد کسب کند؛ اما اگر الگوی تعرفهگذاری آنکارا به صورت فرضی در تنگه هرمز اجرا میشد، درآمد بالقوه این آبراه به ۴ تا ۷ میلیارد دلار در سال میرسید.
با این حال، به دلیل مشترک بودن تنگه هرمز میان ایران و عمان، سهم فرضی ایران از این رقم حدود ۲ تا ۳.۵ میلیارد دلار برآورد میشود.
تنگههای بسفر و داردانل از مهمترین آبراههای بینالمللی جهان هستند و سالانه بیش از ۵۰ هزار کشتی از آنها عبور میکنند. برخلاف تصور رایج، ترکیه بر اساس کنوانسیون مونترو حق دریافت عوارض ترانزیتی از کشتیهای عبوری را ندارد، اما میتواند بابت خدماتی مانند راهنمایی دریایی، چراغهای دریایی، امداد و نجات و سایر خدمات ایمنی هزینه دریافت کند.
آنکارا از سال ۲۰۲۲ مبنای محاسبه این تعرفهها را اصلاح کرده و هر سال آن را افزایش داده است. از اول ژوئیه ۲۰۲۶، نرخ این خدمات به ۶.۷۰ دلار به ازای هر تن خالص رسیده است. بر اساس آمار رسمی، در سال ۲۰۲۴ بیش از ۵۱ هزار کشتی از تنگههای بسفر و داردانل عبور کردند و حدود ۲۲۷ میلیون دلار درآمد برای ترکیه ایجاد شد. با اعمال نرخ جدید، دولت ترکیه انتظار دارد این رقم به حدود ۲۵۴ میلیون دلار در سال افزایش یابد.
اگر مدل ترکیه در تنگه هرمز اجرا میشد
تنگه هرمز از نظر حجم تجارت دریایی با بسفر و داردانل قابل مقایسه نیست. روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از این مسیر عبور میکند. بخش عمده صادرات گاز طبیعی مایع قطر و امارات و همچنین صادرات محصولات پتروشیمی کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز از همین آبراه انجام میشود.
کشتیهای عبوری از هرمز عمدتاً نفتکشهای غولپیکر، شناورهای حمل گاز طبیعی مایع و کشتیهای بزرگ حمل مواد پتروشیمی هستند و تناژ خالص آنها به مراتب بیشتر از میانگین شناورهای عبوری از تنگههای ترکیه است.
بر این اساس، اگر به صورت فرضی همان نرخ ۶.۷۰ دلار به ازای هر تن خالص برای کشتیهای عبوری از هرمز اعمال میشد، مجموع درآمد بالقوه این آبراه حدود ۴ تا ۷ میلیارد دلار در سال برآورد میشود.
اما تنگه هرمز آبراهی مشترک میان ایران و عمان است و هرگونه درآمد ناشی از ارائه خدمات کشتیرانی در این تنگه نمیتواند به طور کامل به ایران تعلق داشته باشد. در نتیجه، سهم فرضی ایران از این درآمد حدود ۲ تا ۳.۵ میلیارد دلار در سال و سهمی مشابه نیز متعلق به عمان خواهد بود. حتی با این فرض، درآمد بالقوه ایران همچنان چندین برابر بیشتر از درآمد کنونی ترکیه از تنگههای بسفر و داردانل خواهد بود.
این محاسبه فقط یک سناریوی فرضی است
مقایسه درآمد تنگه هرمز و تنگههای ترکیه صرفاً یک سناریوی اقتصادی فرضی محسوب میشود و به معنای امکان اجرای آن نیست. تنگه هرمز مشمول قواعد حقوق بینالملل درباره تنگههای مورد استفاده برای کشتیرانی بینالمللی است و ایران یا عمان نمیتوانند به صورت یکجانبه تعرفهای مشابه مدل ترکیه بر کشتیهای عبوری اعمال کنند.
با این حال، این مقایسه نشان میدهد که هرمز به دلیل حجم عظیم تجارت انرژی جهان، از ظرفیت بالقوه درآمدزایی بسیار بالاتری نسبت به بسفر و داردانل برخوردار است.
