فرمانروایی هند بر تجارت جهانی برنج با تشدید بحران قریبالوقوع آب
اگر فکر میکنید صنعت خودکفایی در محصولات کشاورزی تنها در ایران است که به بحران آبی امروز منجر شده، پس بهتر است این گزارش رویترز از هند را هم بخوانید. بیکفایتها در دنیا تنها مختص یک کشور نیستند.
وقتی هند امسال از چین به عنوان بزرگترین تولیدکننده برنج جهان پیشی گرفت، سیاستمداران و لابیهای کشاورزی این کشور با ستایش از کشاورزان مقاوم و سیاستهای نوآورانه دولت، این لحظه را به عنوان لحظهای تاریخی گرامی داشتند.
هند در طول دهه گذشته میزان برنج صادراتی خود را تقریبا دو برابر کرده و محمولههای آن در آخرین سال مالی از 20 میلیون تن عبور کرده.
اما بسیاری از کشاورزان برنجکار در مناطق مرکزی کشاورزی این کشور چندان مشتاق جشن گرفتن نیستند.
مصاحبه با کشاورزان، مقامات دولتی و محققان کشاورزی و نیز بررسی دادههای آبهای زیرزمینی، نگرانی گستردهای را نشان میدهد که برنجِ مصرف کننده بالای آب، سفرههای آب زیرزمینی هند را که چندان عمقی هم ندارند، بهصورت ناپایدار تخلیه میکنند و کشاورزان را مجبور میکند کلی پول قرض بگیرند از دیگران تا چاهها عمیقتری حفر کنند و درنتیجه خود فقیرتر شوند.
به گفته 50 کشاورز و 8 مقام آب و کشاورزی، در ایالتهای هاریانا و پنجاب که سبد برنج هند هستند، یک دهه پیش آبهای زیرزمینی در حدود عمق 9 متر قابل دسترسی بودند. اما در 5 سال گذشته چاههای عمیق باید بین 25 تا 61 متر عمق داشته باشند.
هر سال چاهها عمیقتر میشوند و دستیابی به آب مشکلتر. و یارانههای دولتی که کشت برنج را تشویق میکنند، کشاورزان را از روی آوردن به کشت محصولات کمآببر منصرف میکنند.
برخی از این یارانهها میراثی از دهههای گذشته هستند، دهههایی که هند برای تغذیه جمعیت رو به رشد خود در تقلا بود. حداقل قیمت تضمینشده دولتی برای برنج از جمله این یارانههاست که در طول دهه گذشته حدود ۷۰ درصد افزایش یافته، و یارانههای سنگین برق هم هست که استخراج آب برای استفاده در مزرعه را بیشتر کرده است. آویناش کیشور از اندیشکده موسسه تحقیقات بینالمللی سیاست غذایی در واشنگتن میگوید: اثر نهایی این یارانهها این است که یکی از کشورهای جهان که بیشترین تنش آبی را دارد، به کشاورزان پول میدهد تا مقادیر زیادی از آبهای زیرزمینی گرانبها را مصرف کنند.
نخستوزیر نارندرا مودی پیش از این تلاش کرده بود تا قوانین کشاورزی را اصلاح کند، از جمله اقداماتی که خرید محصولات کشاورزی بیشتر توسط بخش خصوصی را تشویق میکرد.
اما این امر نگرانیهایی را ایجاد کرد مبنی بر اینکه دولت ممکن است میزان غلات خریداری شده با قیمتهای تضمینی را کاهش دهد، درنتیجه باعث اعتراض میلیونها کشاورز شد و این اعتراضات 5 سال پیش کشور را فلج و مودی را مجبور به عقبنشینی کرد.
کیشور گفت هند ۴۰ درصد از صادرات برنج جهان را در اختیار دارد، بنابراین هرگونه تغییر در تولید پیامدهای جهانی خواهد داشت.
علاوه بر این، میزان برنج تولیدی هندی بسیار بیشتر از نیاز جمعیت خود هند است، جمعیتی که در سال ۲۰۲۳ از چین پیشی گرفت و با بیش از ۱.۴ میلیارد نفر به بزرگترین کشور جهان تبدیل شد. کیشور میگوید: «حجم عظیم برنجی که هند تولید و صادر میکند، به این کشور نقش محوری در تجارت جهانی میدهد. اما این موضوع یک سوال را هم مطرح میکند: آیا این کشور باید این همه برنج کشت کند و بفروشد؟»
هزینههای سنگین استخراج آب
در حالی که کشاورزان در بیشتر مناطق هند به ترکیبی از آبیاری سطحی و زیرزمینی متکی هستند، کشاورزان در ایالتهای شمالی پنجاب و هاریانا، که تولیدکنندگان اصلی برنج در این کشور هستند، معمولا به آبهای زیرزمینی وابستهاند.
این وابستگی، کشاورزان برنج را در هر دو ایالت به ویژه در برابر تغییر اقلیم آسیبپذیر میکند، زیرا سفرههای آب زیرزمینی در هنگام بارندگیهای موسمی ضعیف، به طور کامل تغذیه نمیشوند.
با وجود اینکه بارندگیهای موسمی در دو سال گذشته قوی بودهاند، کشاورزان آنقدر آب استخراج کردهاند که سفرههای آب زیرزمینی در بخشهای بزرگی از هاریانا و پنجاب توسط دولت هند به عنوان «بیش از حد بهرهبرداری شده» یا در سطوح «بحرانی» طبقهبندی شدهاند.
طبق دادههای دولتی برای سالهای 2024 و 2025، این دو ایالت سالانه بین 35 تا 57 درصد بیشتر از میزان طبیعی تجدید سفرههای آب زیرزمینی خود، از آبهای زیرزمینی استخراج میکنند.
مقامات محلی در سال 2023 و در تلاش برای نجات از این وضعیت، ممنوعیتهایی را برای حفر چاههای جدید در مناطق با بهرهبرداری بحرانی اعمال کردند. کشاورزان میگویند سالانه دهها هزار روپیه برای تجهیزاتی مانند لولههای بلندتر و پمپهای قدرتمندتر هزینه میکنند تا بتوانند از منابع رو به کاهش آب، آب بیشتری استخراج کنند.
به گفته آشوک گولاتی، اقتصاددان کشاورزی، تولید یک کیلوگرم برنج در هند ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ لیتر آب مصرف میکند. این میزان بین ۲۰ تا ۶۰ درصد بیشتر از میانگین جهانی است.
افت سطح آب زیرزمینی نگرانی عمدهای برای همه برنجکاران است، اما کشاورزان کوچک بیشترین آسیب را میبینند زیرا هر هزینه اضافی کشت، درآمد ناچیز آنها را کاهش میدهد.
تغییر سیاست؟
نشانههایی وجود دارد که مقامات هندی امیدوارند چرخه معیوب بین یارانه برنج و استخراج آبهای زیرزمینی را بشکنند.
دولت هاریانا سال گذشته شروع به ارائه یارانه ۱۷۵۰۰ روپیه در هر هکتار کرد تا کشاورزان را تشویق کند به محصولاتی مانند ارزن روی آورند که به آب بسیار کمتری نیاز دارند. ارزنها که گاه به عنوان جایگزین برنج استفاده میشوند، به دلیل مزایای سلامتی قابل درک خود، در بخشهایی از مناطق شهری هند محبوبیت پیدا کردهاند.
با این حال، مشوق ارائه شده توسط دولت هاریانا برای ترویج محصولاتی مانند ارزن، فقط برای یک فصل رشد در دسترس است و تاکنون نتوانسته پذیرش گسترده بگیرد. این مشوق یکباره بسیار کوتاه است. به باور کارشناسان حداقل پنج سال زمان لازم است تا کشاورزان را به تغییر بلندمدت کشت از برنج به ارزن تشویق کند.
آشوک گولاتی میگوید تحقیقات او نشان میدهد که این ایالت میتواند کشاورزان را بدون افزایش هزینههای یارانهها، به سمت محصولات کمآببر سوق دهد.
به گفته او پنجاب حدود ۳۹۰۰۰ روپیه برای هر هکتار برنج کشتشده صرف یارانه کود و برق میکند، اما اختصاص ۳۵۰۰۰ روپیه به کشاورزانی که محصولات کمآببر کشت میکنند، برای حفظ سطح درآمد آنها کافی خواهد بود. دولت هم با کاهش میزان یارانه برنج پرداختی، صرفهجویی خواهد کرد.
