نهر سیاه | سفری در امتداد شریان پنهان شرق آسیا
چگونه یک جریان اقیانوسی قدرتمند جوامع را شکل میدهد
شهر کوروشیو در ژاپن به نام جریان اقیانوسی تندی که در نزدیکی آن جریان دارد، نامگذاری شده است. کوروشیو (نهر سیاه) به اندازه یک کلانشهر امتداد دارد و آب بیشتری نسبت به رودخانه آمازون حمل میکند.
به گزارش «انرژی امروز» از اکونومیست، کوروشیو، شریانی پنهان است که از شرق آسیا عبور میکند و هزاران سال زندگی را در طول مسیر خود شکل داده است. این رودخانه از شرق فیلیپین قدرت میگیرد، از تایوان به سمت شمال عبور میکند، در امتداد جزایر ریوکیو مسیر عوض میکند و در اطراف ژاپن به دو شاخه تقسیم میشود.
این رودخانه مواد مغذی را منتقل میکند، شیلات را حفظ میکند و جوامع را متحول میکند. این جریان مانند پسرعموی خود در اقیانوس اطلس یعنی گلف استریم، گرمای گرمسیری را به سمت شمال حمل میکند و به قابل سکونت ماندن منطقه کمک میکند.
یوناس روگ، مورخ دانشگاه زوریخ، میگوید که نهر سیاه نیز یک استعاره است. این جریان مردم را تشویق میکند که منطقه را به عنوان یک سیستم به هم پیوسته ببینند، نه به عنوان مجموعهای از کشورها. مردم، کالاها و ایدهها مانند نهر، به جلو و عقب جریان دارند.
در اکثر نقشهها، اقیانوسها ایستا به نظر میرسند. اما اقیانوسها به هیچ وجه ایستا نیستند. بادهایی که در سراسر آنها میوزند، «اثر کوریولیس» ناشی از چرخش زمین و گرادیانهای فشاری که توسط شیب ظریف سطح آب ایجاد میشوند، با هم ترکیب میشوند تا جریانهایی مانند نهر سیاه ایجاد کنند.
مهندسان امیدوارند روزی بتوانند قدرت شگفتانگیز آنها را با توربینهای زیر آبی مهار کنند.
ناگای تاکیوشی از دانشگاه علوم و فناوری دریایی توکیو میگوید: جریانها، مانند رودخانهها، مسیرهای منظمی را دنبال میکنند، اما میتوانند پیچ و تاب بخورند، تغییر مکان دهند و به گردابهای کوچکتری تبدیل شوند، مانند «خامه در قهوه». جریانها به صورت عمودی هم حرکت میکنند، گویی در امتداد یک پلکان مارپیچی نامرئی زیر دریا قرار دارند.
چشمانداز زیر آب کف دریاها و فلات قارهها، تودههای آب را به بالا و پایین هل میدهد. ناگای ادامه میدهد که اگر آب ساکن باشد، لایههای سنگینتر و غنیتر اقیانوس «مانند سوپ میسو» غرق و از هم جدا میشوند. وقتی هم زده میشوند، لایهها مخلوط میشوند و مواد مغذی را به سطح میآورند.
اگر بخواهیم گردش کوروشیو را ردیابی کنیم از مانیل، حدود سال ۱۵۶۵ شروع کنید. ملوانان اسپانیایی متوجه شدند که میتوانند در امتداد این جریان از مستعمرات خود در فیلیپین به مستعمرات مکزیک بروند.
آنها با فرار از طوفانها و دزدان دریایی، ابریشم و ادویه، نقره و طلا، سنگهای قیمتی و برده حمل میکردند. دانیلو جرونا از دانشگاه ایالتی پارتیدو در فیلیپین میگوید: این یک نمونه اولیه از جهانی شدن است که زیربنای گسترش امپراتوری اسپانیا بود.
جریان سیاه یا نهر سیاه با جریان بین فیلیپین و تایوان قدرت میگیرد. نیروهای آمریکایی در طول جنگ جهانی دوم دهها کشتی ژاپنی را در آنجا غرق کردند. این جریان اجساد سربازان را به سواحل تایوان میآورد.
کنترل این آبها ممکن است در درگیری آینده بر سر این جزیره خودمختار بسیار مهم باشد. آگاهی از جریانها به زیردریاییها کمک میکند تا بدون شناسایی حرکت کنند.
نیروهای مسلح چین، جریان کوروشیو را مطالعه کردهاند؛ نیروهای مسلح ژاپن یک زیردریایی را به نام آن نامگذاری کردهاند. در امور انسانها، جزر و مد وجود دارد.
اما عجیب است که سیاهی جریان سیاه از شفافیت آن ناشی میشود. کمبود پلانکتون و رسوبات در سطح به این معنی است که آب بیشتر نور را جذب میکند، نه اینکه آن را پراکنده کند.
سایتو هیروآکی از دانشگاه توکیو میگوید، یک تناقض دیگر این است که چنین آبهای به ظاهر فقیر، شیلات غنی را حفظ میکنند. فرضیه غالب این است که بالا آمدن منظم از لایههای عمیقتر و غنی از مواد مغذی نقش مهمی ایفا میکند، اما این فرآیند هنوز به طور کامل درک نشده است.
در جزیره ارکیده، در سواحل جنوب شرقی تایوان، مردم بومی تائو دانش عمیقتری از اقیانوس نسبت به اکثر دیگر مردمان دارند. فرهنگ آنها حول ماهیهای پرنده و قایقهای چوبی پیچیدهای که برای صید آنها استفاده میشود، میچرخد. تائو سال را به سه فصل تقسیم میکند: ریون (فصل ماهیهای پرنده)، تیتیکا (پایان فصل ماهیهای پرنده) و آمیان (فصل انتظار ماهیهای پرنده).
زبان بومی هیچ جهت اصلی ندارد، فقط به سمت دریا و بازگشت به ساحل است. جریان آب، زندگی دریایی، مردم و گرما را منتقل میکند. زیردریاییها میتوانند در آن پنهان شوند.
در دوران دیکتاتوری تایوان در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، دولت زبالههای هستهای را در جزیره ارکیده تخلیه میکرد. این روزها اما حزب حاکم فعلی تایوان، حزب مترقی دموکراتیک با ذهنیت استقلالطلب، مشتاق ترویج فرهنگ بومی است.
امواج مهاجرت از چین به تایوان به شکلگیری روایت غالب از فرهنگ تایوانی به عنوان امتداد فرهنگ چینی هان کمک کرده است، داستانی که چین از آن برای تقویت ادعاهای خود نسبت به همسایه دموکراتیکش استفاده میکند. تاریخ بومیان، روایتی دیگر ارائه میدهد.
در تایتونگ، که با کشتی از جزیره ارکیده قابل دسترسی است، محققان موزه ملی ماقبل تاریخ، تایوان را به عنوان یک قطب دریایی مرکزی، نه یک زائده از سرزمین اصلی، میشناسند. در این روایت، جریانها به عنوان راههای فرعی حیاتی برای تبادل و مهاجرت ظاهر میشوند که دهها هزار سال قدمت دارند.
اعتقاد بر این است که گروههای بومی تایوان در جنوب اقیانوس آرام پراکنده شدهاند و قوسی از مردمان آسترونزیایی را از طریق فیلیپین و اندونزی تشکیل دادهاند. فانگ چون-وی، یکی از مسئولان موزه، میگوید: «از دیدگاه جزیرهای، اقیانوس همان مسیر است.»
انسانهای باستانی از ساحل نزدیک تایتونگ ممکن است اولین کسانی باشند که در جزایر ریوکیو ساکن شدهاند، جزایری که در امتداد جریان سیاه به طول ۱۱۰۰ کیلومتر بین تایوان و کیوشو، جنوبیترین جزایر اصلی ژاپن، امتداد دارند.
یاناگیتا کونیو، فولکلورشناس، در کتاب «مسیر دریایی»، که در سال ۱۹۵۲ منتشر شد، ریشههای فرهنگی ژاپن را در امتداد آبهای کوروشیو ردیابی کرد.
چنین نظریههایی پشتوانه علمی پیدا کردهاند. قدیمیترین ردپاهای هومو ساپینسها در جزایر ریوکیو به دوران پارینه سنگی، حدود ۳۰۰۰۰ سال پیش، برمیگردد که جدیدتر از قدیمیترین نمونههای موجود در خود تایوان است.
بدون وجود پل زمینی، اولین مهاجران باید از طریق دریا و از طریق کوروشیو آمده باشند. کایفو یوسوکه، باستانشناس دانشگاه توکیو، گروهی از محققان و قایقسازان را برای بررسی این مهاجرت باستانی گرد هم آورد. شبیهسازیهای کامپیوتری به تعیین این موضوع کمک کرد که مهاجران نمیتوانستند بهطور تصادفی از آنجا عبور کرده باشند.
این تیم تنها با استفاده از ابزارهای سنگی که در آن زمان در دسترس بود، یک قایق کانو حفر شده ساخت تا خود آبها را آزمایش کند.
چهار مرد و یک زن در یک روز گرم تابستان ۲۰۱۹ از ساحل شرقی تایوان حرکت کردند. پس از بیش از ۴۵ ساعت پارو زدن، به یوناگونی، غربیترین قلمرو ژاپن رسیدند. (برخلاف اجدادشان، آنها مجبور بودند گذرنامههایشان مهر شود.)
با تشخیص اینکه عبور خطرناک از این گذرگاه امکانپذیر است، سوال دیگری مطرح شد: چرا باید این کار را انجام میدادند؟ اگر مسافران نیاز به فرار از درگیری داشتند، میتوانستند در جنگلها پنهان شوند.
کایفو استدلال میکند که این سفر نمونه اولیهای از «طرز فکر نوآوری» بود. یوناگونی، مانند ماه، در افق دیده میشد و مردم میخواستند آن را کشف کنند. کایفو میگوید: «این پروژه آپولوی آنها بود. آنها به دنبال مرزهای جدید بودند.»
دهها هزار سال بعد، ژاپنیهای مدرن با اشتیاق مشابهی به جریان سیاه نگاه میکردند. همانطور که روگ در «مرز کوروشیو» توصیف میکند، امپراتوری ژاپن در جریان بود و جستجوی منابع در دریا، عامل گسترش آن بود.
حوضه اقیانوس آرام، جایی که کوروشیو به آن میریزد، در قرن نوزدهم به پربارترین منطقه شکار نهنگ جهان تبدیل شد، «زمین ژاپن» که شهرت موبی دیک را به خود اختصاص داده بود.
در اوایل قرن بیستم، یک بارون اولین مرکز صید ماهی تن صنعتی ژاپن را در پایگاههای دورافتادهای که اکنون با نام سنکاکو شناخته میشوند، ساخت، اینجا منبع اختلاف ارضی امروزی ژاپن است با چین.
در دهه ۱۹۴۰، نیروی دریایی امپراتوری در مورد فتح این جریان چنین آواز میخواند: «ما زمانی در حیرت کوروشیو وسیع اقیانوس آرام بودیم، روزی فرا رسیده است که در حالی که خونمان از جاهطلبی میجوشد، عبور از آن را جشن میگیریم.»
سنگ بنای مشترک فرهنگی در امتداد زنجیره ریوکیو و تا تنگه بین ژاپن و شبه جزیره کره، جایی که کوروشیو به جریان تسوشیما میپیوندد، امتداد دارد. در ججو، جزیرهای کرهای، اخیراً یک نمایشگاه هنری با تمرکز بر این جریان برگزار شده است.
نمایشگاهها به بررسی جانوران مهاجر و زبالههای شناور، حساسیتهای مذهبی رایج و تکنیکهای رایج سبدبافی پرداختند. لی جونگ هو، مدیر نمایشگاه، توضیح میدهد که جزایر منطقه کوروشیو محل زندگی «فرهنگهایی هستند که از جریان آب به عنوان واسطه خود استفاده میکنند».
لی ادامه میدهد که این جزایر همچنین «زخمهای زیادی از گذشته استعماری» را به عنوان مکانهای رقابت ایدئولوژیک و قدرتهای بزرگ به اشتراک میگذارند. در یک پروژه، کوروشیو به عنوان یک رشته نامرئی که ججو و جزیره سبز تایوان را به هم متصل میکند، تصور شده بود.
دولت کره جنوبی در اواخر دهه 1940 در ججو هزاران نفر از هواداران کمونیست را قتل عام کرد و جریان آب، اجساد برخی از قربانیان را از طریق تنگه به ژاپن منتقل کرد.
جزیره سبز که در نزدیکی جزیره ارکید قرار دارد، در طول ترور سفید، سرکوب ضد کمونیستی چند دههای که در اواخر دهه 1940 نیز آغاز شد، به محل یک اردوگاه زندان بدنام تبدیل شد. در تأسیساتی به نام «ویلای اوسیس» زندانیان میتوانستند صدای اقیانوس را از سلولهای خود بشنوند اما هرگز آن را نمیبینند.
جریان سیاه نقش ناشناختهای در ورود آمریکا به منطقه ایفا کرد. در اوایل سال 1841، یک قایق ژاپنی در آن گرفتار شد و در نهایت به توریشیما، جزیرهای کوچک در 550 کیلومتری جنوب توکیو، رسید.
یکی از آنها، ناکاهاما مانجیرو ۱۴ ساله، با شکارچیان نهنگ به ماساچوست بازگشت و در آنجا نام «جان مانگ» را برای خود برگزید.
وقتی سرانجام به خانه بازگشت، دانش نادر او از غرب، او را برای حاکمان ژاپن بسیار ارزشمند کرد. پس از آنکه با پا گذاشتن روی بشقاب برنزی که تصویر مریم مقدس و کودک را نشان میداد، ثابت کرد که مسیحی نیست، به ناکاهاما مقام سامورایی اعطا شد.
وقتی دریاسالار متیو پری در سال ۱۸۵۳ با کشتیهای سیاه خود از راه رسید تا ژاپن را مجبور به تجارت کند، او برای کمک به هدایت اوضاع فراخوانده شد.
جریان سیاه که تاریخ بشر را شکل داده است، اکنون توسط فعالیتهای انسانی شکل میگیرد. زبالههایی که به ساحل میآیند و میکروپلاستیکهایی که آبها را آلوده میکنند، کاهش ذخایر ماهی، استخراج از بستر دریا و تشدید طوفانها تغییراتیست که منطقه به خود میبیند.
اکنون محققان از ابزارهایی چون وسایل نقلیه بدون سرنشین، ماهوارهها و شبکهای از لنگرگاههای سطحی استفاده میکنند برای بهدست آوردن دادههای دقیقتر و قدرت محاسباتی بیشتر.
دمای جهانی اقیانوسها در طول قرن گذشته ۰.۶ درجه سانتیگراد افزایش یافته است؛ منطقه کوروشیو ۱.۳ درجه افزایش یافته است. گرم شدن اقیانوسها گردش مواد مغذی درون آنها را تغییر میدهد.
دمای سطح بالاتر به معنای لایهبندی بیشتر است، به طوری که لایههای زیرین متراکم از مواد مغذی، مانند میسوی یک سوپ هم نزده، در اعماق بیشتری قرار میگیرند.
خود جریانها نیز در حال تغییر هستند. جریان سیاه در قرن گذشته ۰.۵ درجه به سمت شمال حرکت کرده است. میاما تورو از آژانس علوم و فناوری دریایی-زمین ژاپن خاطرنشان میکند: «مناطق گرمسیری در حال گسترش و قطبها در حال عقبنشینی هستند».
اکوسیستمهای زیر دریا در حال لرزیدن هستند. صخرههای مرجانی اکنون در خلیج توکیو یافت میشوند. ایسه ابی، خرچنگ خاردار یکه به طور سنتی در مرکز ژاپن یافت میشود، در شمال بیشتر دیده میشود.
در منطقه نزدیک شهر کوروشیو، برداشت جلبک دریایی وحشی اولوا پرولیفرا، از 10 تا 20 تن در سال به صفر کاهش یافته است.
جریانهای متغیر به آب و هوای آشفتهتر در خشکی کمک میکنند. با گرمتر شدن کوروشیو و حرکت آن به سمت شمال، به ثبت رکورد دما در سراسر اقیانوس آرام شمالی کمک میکند. همچنین رطوبت بیشتری آزاد میکند و باعث طوفانهای زمستانی سنگینتر و تابستانهای مرطوبتر میشود.
در ماه فوریه، کولاک عظیمی شهر اوبیهیرو در هوکایدو، شمالیترین جزیره بزرگ ژاپن را درنوردید. در یک روز، ۱۲۴ سانتیمتر برف بارید: بیشترین میزان بارش از زمان شروع ثبتهای محلی در سال ۱۹۵۳.
جادهها بسته شدند؛ قطارها متوقف شدند؛ بسیاری از مردم نتوانستند خانههای خود را ترک کنند، زیرا برف درهای خانههایشان را مسدود کرده بود.
در ابتدا، هواشناسان در مورد علت طوفان سردرگم بودند. اما در ماه ژوئیه، مقالهای توسط تیمی از محققان ژاپنی به موج گرمای دریایی اشاره کرد.
نویسندگان استدلال کردند که مقصر، کسی جز کوروشیو نبود که در حال حرکت، تورم، مواج شدن، چرخش و گرم شدن است.
