چه با باران، چه با ستاد احیا؛ حال دریاچه ارومیه فعلا خوب است
با افزایش بارش ها در سال آبی جاری، وضعیت تالاب ها و دریاچه های کشور که پیش از این در برزخ خشکسالی قرار گرفته بودند، بهبود نسبی پیدا کرده است. دریاچه ارومیه نیز به عنوان بزرگترین دریاچه داخلی کشورمان، تحت تاثیر این بارش ها و با اقدامات موثر ستاد احیای دریاچه ارومیه بهبود نسبی پیدا کرده است.
بررسی ها نشان می دهد تراز آب این دریاچه نسبت به ابتدای سال آبی جاری (اول مهر ۱۳۹۷) افزایش ۹۲ سانتی متری داشته است. همچنین سطح آبی آن نیز در این مدت افزایش ۱۰۲۰ کیلومتر مربعی و حجم آن افزایش ۲۰۸۰ میلیون مترمکعبی داشته است. با اعلام این آمارها از سوی مقام های مسئول در چند مدت اخیر، هرچند برخی این افزایش را عاملی طبیعی که دولت در آن نقشی نداشته اعلام کردند، اما نگاهی دقیق، کارشناسی و منصفانه به این مساله نشان می دهد که در صورت ادامه بی توجهی های مسبوق به سابقه به این دریاچه و نبود اقدامات موثر دولت تدبیر و امید برای احیای دریاچه ارومیه در پنج سال گذشته این بارش ها می توانست همانند استان های گرفتار در سیل، خسارات چند هزارمیلیاردتومانی به همراه داشته باشد. در واقع آنچه به عنوان دلیل اصلی مصونیت این حوضه از خسارات ناشی از وقوع سیل شناسایی می شود نه به واسطه بارش کم، بلکه به واسطه تدبیر دولت در پیشگیری از وقوع بحران با هزینهکرد ۱۲۸ میلیارد تومان از اعتبارات اختصاص یافته به طرح نجات دریاچه ارومیه برای لایروبی و ساماندهی قریب ۲۴۵ کیلومتر از ۱۴ رودخانه اصلی حوضه آبریز دریاچه ارومیه و ۴۳۷ میلیارد تومان از اعتبارات برای اجرای پروژههای مرمت و بازسازی تاسیسات آبی در دست بهرهبرداری، ساماندهی بندهای انحرافی توزیع آب و انهار سنتی منشعب از رودخانهها در این حوضه در پنج سال گذشته بوده است. اقدامات انجام گرفته در رساندن روانابهای حاصل از افزایش ۷۱ درصدی بارشهای سال آبی جاری در حوضه آبریز دریاچه ارومیه توانست وضعیت این دریاچه را پس از بارش ها بهبود و در تراز ۱۲۷۱.۲۳ قرار دهد. در این شرایط می توان این اقدامات را به یک تیر و دو نشان دولت تعبیر کرد که از سویی با لایروبی رودخانه های اصلی حوضه آبریز دریاچه روانابهای حاصل از افزایش بارش ها به سمت این دریاچه هدایت شده و تراز آن را بالا برده و از سویی دیگر نیز از خسارات ناشی از سیل در استانهای واقع در حوضه آبریز این دریاچه جلوگیری شده است.
با وجود آنکه شروع کاهش تراز دریاچه ارومیه از سال ۱۳۷۴ آغاز شده بود ولی عملا از سال ۱۳۹۲ عنوان و بودجه موردنیاز برای طرح `مطالعه و طراحی طرح نجات دریاچه ارومیه` در قوانین بودجه سنواتی کشور درج شد. دولت نیز همزمان در سال ۱۳۹۲ با تشکیل کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه و واگذاری اختیارات اصل ۱۳۸ قانون اساسی به این کارگروه، اقدامات لازم برای برای احیای دریاچه ارومیه را با انجام مطالعات لازم در این خصوص آغاز کرد. در ابتدای سال ۱۳۹۳ نیز نقشه راه احیای دریاچه ارومیه با مشارکت جمعی ۷۰۰ نفر از متخصصین بنام حوزه آب، کشاورزی و محیط زیست در دانشگاههای سطح کشور، کارشناسان دستگاههای اجرایی و افراد صاحبنظر خارجی تهیه شد و عملا اجرایی طرح نجات دریاچه ارومیه از ۸ تیر ۱۳۹۳ با دستور رییس جمهوری به اعضای کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه آغاز شد.
کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه برای انجام امور مربوط به هماهنگی بین دستگاهی، نظارت بر حسن اجرای تصمیمات کارگروه و پایش پروژههای در دست اقدام توسط قریب ۳۰ دستگاه اجرایی متولی امر به جای آنکه اقدام به تشکیل یک مستقل زیرنظر خود کند، تلاش کرد با استفاده از ظرفیتهای موجود به خصوص در حوزه دانشگاهی کشور، این وظایف را با هزینه به مراتب کمتر در دانشگاههای صنعتی شریف، دانشگاه ارومیه و دانشگاه تبریز متمرکز کند. به این ترتیب اعتبارات لحاظ شده به عنوان اعتبار طرح `مطالعه و طراحی طرح نجات دریاچه ارومیه` در قوانین بودجه سنواتی کشور با ابلاغ وزارت نیرو تا سال ۱۳۹۶ و پس از آن ابلاغ به سازمان حفاظت محیطزیست طی قرارداد با شرح مسئولیتها و تکالیف مشخص شده در ابتدای هر سال بسته به میزان عمل به تعهدات لحاظ شده در اختیار دبیرخانه کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه قرار میگرفت.
در سال ۱۳۹۷ از مجموع ۱۱۰ میلیارد ریال اعتبار مصوب قانون بودجه برای مطالعه و طراحی نجات دریاچه ارومیه، نهایتا ۸۰ میلیارد ریال به این طرح تخصیص یافت. بودجه مصوب مطالعه و طراحی طرح نجات دریاچه ارومیه در قانون بودجه سال ۱۳۹۸ با کاهش ۱۰ درصدی نسبت به سال ۱۳۹۷، برابر با ۱۰۰ میلیارد ریال در نظر گرفته شده است.
