رای سبز روحانی…
فاطمه لطفی، خبرنگار محیط زیست و توسعه پایدار «انرژی امروز»
ملت ایران دوباره توانست حماسهای دیگر خلق کند و ثابت کند نه تنها طرفدار اعتدال است بلکه طرفدار محیط زیستیترین دولت تاریخ ایران است.
به گزارش «انرژی امروز» روز 29 اردیبهشت ماه سال 1395 در تاریخ محیط زیست ایران ثبت خواهد شد چون مردم در این روز رای به دولتی دادند که توانست مرگ دریاچه ارومیه را متوقف کند، هورالعظیم را احیا کند، تولید بنزین پتروشیمی را متوقف کند، لایحه هوای پاک را به تصویب رساند، به جنگلها فرصت تنفس دهد، ریزگردها را به موضوعی جهانی تبدیل کند، … و در نهایت حفاظت از محیط زیست را به میان مردم بیاورد.
حال پس از این پیروزی ارزشمند تدبیر و امید، چشم امید محیط زیست ایران در انتظار تدبیر محیط زیستی دولت دوازدهم برای ادامه راهی است که چهار سال گذشته آغاز شده و بایستی ادامه یابد.
رشتهها را پنبه نخواهیم کرد
اولین جلسه کابینه دولت یازدهم جلسهای محیط زیستی با محوریت دریاچه ارومیه بود. حال دولت دوازهم بایستی دستاوردهای این چهار سال را با قوت بیشتری ادامه دهد که اگر غیر از این باشد آنچه که در این چهار سال رشته است پنبه خواهد.
دریاچه ارومیه هنوز در ابتدای راه است. این دریاچه توانست مراحل تثبیت خود را بگذراند و حالا چشم انتظار احیاست. اگر امروز دریاچه ارومیه رها شود، دیگر هیچ گاه نخواهد توانست «چشم ایران» باشد و بدرخشد. دولت دوازدهم اکنون راهی سختر از گذشته در خصوص دریاچه ارومیه دارد. از طرفی نباید غافل از این شد که تابستان در راه است. و لب دریاچه ارومیه تشنهکامتر.
هورالعظیم 80 درصد آب دارد. پرنده دارد، ماهی دارد، سکنه دارد، قایق دارد و زندگی جریان دارد. اما کار سخت سازمان حفاظت از محیط زیست و وزارت نیرو هم ادامه دارد. چاههای نفتی هنوز در این منطقه مسله ساز هستند و سازمان حفاظت محیط زیست نیازمند یک دیپلماسی داخلی قوی با وزارتهای نیرو و نفت است تا هورالعظیم، عظیم باقی بماند.
در عرصه دیپلماسی خارجی، حرکتهای خوبی در این چهار سال انجام شده است. اینکه سازمان حفاظت از محیط زیست توانست موضوع ریزگردها را در سطح بینالمللی مطرح کند و بتواند کشورهای عضو سازمان ملل متحد را مجاب به حضور در ایران برای بررسی مشکلی نمایند که از مباحث منطقهای پا را فراتر گذاشته است، خود تحول و دستاورد عظیمی است.
اما نبایستی از نظر دور نگه داشت که تعامل و دیپلماسی آب با کشورهای همسایه امروزه ابعاد گستردهتری یافته است. هامون نیازمند دیپلماسی آب با کشور جنگ زده و تشنه آب و سدسازی افغانستان است. ارس نیازمند دیپلماسی آب با ترکیه است. پایداری هورالعظیم نیازمند دیپلماسی آب با ترکیه و عراق است. و…
از سویی دیگر تغییرات اقلیم بهطور بیرحمانهای به تمام کشورهای دنیا حملهور شده است. برای تغییرات اقلیم مهم نیست ایران انتخاباتی داشته یا نداشته، مهم این است که با توجه به این که جزو ده کشور تولید کننده گازهای گلخانهای در دنیا هستیم، دولت چکار خواهد کرد تا این مشکل جهانی را تا حدی تخفیف دهد.
آسیبپذیرتر خواهیم بود
خشکسالی و رخداد سیلابهای شدید و مخرب در این چند سال گذشته همه نشان از آسیبپذیری ایران در مقابل این پدیده دارد. و سوالی که اینجا مطرح میشود این است که برنامههای دولت دوازدهم برای مقابله با تغییرات اقلیم چیست؟
ایران در پیمان پاریس متعهد شده است که بدون قید و شرط تا سال 2030 انتشار چهار درصد از گازهای گلخانهای خود را کاهش دهد. این درحالی است که اقتصاد ایران وابستگی غیرقابل انکاری به سوختهای فسیلی، یعنی مهمترین عامل انتشار گازهای گلخانهای دارد. حال تمام هم و غم دولت بایستی تمرکز بر برنامهای باشد که در این پیمان جهانی بر آن تاکید کرده است.
در این میان فقط سازمان حفاظت از محیط زیست نیست که باید تلاش کند، سازمان برنامه و بودجه، وزارت نفت، وزارت نیرو، وزارت علوم، وزارت جهاد و کشاورزی، و وزارت امور خارجه نیازمند تعاملی همهجانبه برای ایجاد شبکهای گسترده برای تسهیل سرمایهگذاری بر روی انرژیهای تجدیدپذیر و نوعآوری در خصوص استفاده از سوختهای جایگزین و استفاده از دانش و فنآوری کشورهای پیشرو در این زمینه هستند.
هیچ کس نمیتواند اثرات مخرب تغییرات اقلیم را در ایران انکار کند مگر اینکه بر عقاید پوپولیستی خود پافشاری نماید اما مردم ایران نشان دادند که برای پوپولیستها تره هم خرد نمیکنند.
چقدر آماده تغییرات اقلیم هستیم؟
حال دولت دوازهم بایستی در برنامهریزی برای بودجههای سال آینده به این نکته اهمیت دهد که میزان آمادگی ایران برای تغییرات اقلیم و در نتیجه کاهش اثرات آن و مقابله با آن چقدر است.
تغییرات اقلیم فقرا را فقیرتر خواهد کرد. برنامهریزی برای مقابله با اثرات تغییرات اقلیم در روستاها برای جلوگیری از خشکسالی، سیل، از دست رفتن منابع معیشتی و درآمدی روستاییان و در نتیجه مهاجرت به شهرها اولویتهایی است که دولت دوازدهم بایستی در این چهار سال مد نظر داشته باشد.
سیلابهای اخیر نشان داد که زیرساختهای روستایی و حتی شهری ایران چندان تاب مقاومت در برابر این رخدادها را ندارند. از طرفی سیستمهای اطلاع رسانی و کمک به حادثه دیدگان نیز آنطور که باید و شاید نتوانسته است جوابگوی جمعیت بزرگ ایران باشد.
بودجههایی که مدیریت بحران در ایران به خود اختصاص داده است بودجهای است که برای کمک به حادثه دیدگان بعد از بحران تنظیم میشود. در حالی که برنامه کشورهای توسعه یافته بودجهبندی برای جلوگیری از ایجاد بحران و حادثه است.
به هر حال نه فقط ایران که تمام دنیا با تغییرات اقلیم مواجه خواهند شد. برنامهریزی برای کاهش اثرات این رخداد حتمی، نیازمند استفاده از توان کارشناسان داخلی و استفاده از فنآوریهای کشورهای توسعه یافته و صاحب فن در این زمینه است.
استفاده از فنآوریهای نوین در تولید سوختهای غیرفسیلی، سوختهای تجدیدپذیر و با آلایندگی کمتر محیط زیست بایستی در صدر برنامههای دولت یازدهم برای مقابله با تغییرات اقلیم و انجام تعهدات ایران در مجامع جهانی باشد.
چه باید کرد؟
به اعتقاد کارشناسان، ایران توان بالایی در تولید و استفاده از انرژی باد، خورشید، امواج، جز و مد و بیوسوختها دارد. توانی که تا به امروز مغفول مانده است.
از طرفی جلوگیری از انتشار آلایندهها و گازهای گلخانهای، کاهش میزان تولید زباله و بازیافت زباله و جلوگیری از دفن غیربهداشتی زباله و استفاده بهینه از ظرفیتهای موجود کشور برای تولید سوخت از زباله، توجه به بهرهوری انرژی به عنوان رکن اساسی کاهش شدت انرژی کشور براساس GDP تولیدی، استفاده از ظرفیتهای دیگر کشورها و تجربیات آنها در بهرهبرداری از انرژیهای تجدیدپذیر، اتخاذ سیاستهای تسهیل سرمایهگذاری در بخش انرژیهای تجدیدپذیر، استفاده از فنآوریهای نوین استخراج سوختهای فسیلی چون نفت و گاز با آلایندگی کمتر مثل کاهش احتراق گازهای همراه نفت، آموزش عمومی و تخصصی مردم در زمینه بهرهوری انرژی و استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر مثل نصب پنلهای خورشیدی بر پشتبامها یا استفاده از توربینهای بادی کوچک مقیاس مخصوصا در مناطق روستایی و استفاده از ظرفیت بیوسوختها در روستاها برای تولید سوخت پاک و… از جمله صدها برنامه متنوعی هستند که دولت محیط زیستی تدبیر و امید بایستی در چهار سال آینده برای کاهش اثرات تغییرات اقلیم بر سرزمین ایران در پیش بگیرد.
