برنده جنگ خاورمیانه، گاز طبیعی آمریکاست
در سال ۱۹۹۶، کشور کوچک قطر در خلیج فارس، اولین محموله گاز طبیعی مایع خود را که به مقصد نیروگاهی در ژاپن بود، بارِ یک نفتکش عظیم کرد. سال بعد، اولین محموله این کشور به مقصد اروپا به حرکت درآمد. در سه دهه پس از آن، شرکت دولتی قطر انرژی (QatarEnergy) به عرضه LNG به خریداران در چندین کشور، از بلژیک تا بنگلادش، ادامه داده و هرگز صادرات این سوخت بسیار مهم را متوقف نکرده است؛ البته تا به امروز.
علاوه بر پیامدهای آشکارتر جنگ دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، علیه ایران- تلفات جانی، عدم قطعیت ژئوپلیتیکی، نوسانات شدید قیمت نفت- درگیریهای رو به گسترش خاورمیانه، اعتبار به سختی کسب شده LNG قطر انرژی را به عنوان قابل اعتمادترین تامینکننده سوخت فسیلی با سریعترین رشد در جهان، زیر سوال میبرد.
حتی اگر این اختلال کوتاه مدت باشد، واردکنندگان گاز متوجه شدهاند که شاید قابلیت اعتماد قطر را بدیهی فرض کرده بودند. آنها اکنون به دنبال جایگزینی هستند و طرحهای احتمالی را بررسی میکنند؛ طرحهایی که بیشتر به تجارت با ایالات متحده نگاه میکند.
سوزان ساکمار، استاد حقوق انرژی در مرکز حقوق دانشگاه هوستون و نویسنده کتابی درباره LNG ایالات متحده با عنوان «انرژی برای قرن بیست و یکم: فرصتها و چالشهای گاز طبیعی مایع» میگوید: «منابع انرژی جایگزین و تامینکنندگان متعدد LNG وجود دارد. فرضیات دیرینه درباره قطر اکنون برعکس شدهاند.»
این تغییر بلافاصله و پس از آنکه بزرگترین تاسیسات صادرات LNG جهان، مجتمع راس لفان قطر، در اوایل ماه مارس پس از حمله پهپادی ایران و بسته شدن عملی تنگه هرمز، فعالیت خود را متوقف کرد، در دریا قابل مشاهده بود.
تانکرهایی که قبلا ساحل خلیج ایالات متحده را به مقصد اروپا ترک کرده بودند، به سرعت مسیر خود را به سمت آسیا تغییر دادند، یعنی نقطهای که خریداران حاضر بودند برای جایگزینی گاز طبیعی که قطر ناگهان نمیتوانست تأمین کند، هزینه بیشتری بپردازند. اما مدتها پس از رسیدن این تانکرها به مقاصد خود در آسیا، رویدادهای اخیر در خاورمیانه احتمالا بازار پررونق گاز طبیعی را برای دهههای آینده تحت تأثیر قرار خواهد داد.
چندین مشتری قدیمی قطر در حال حاضر در حال بررسی یک تغییر دائمیتر هستند: تایوان تقریبا بلافاصله پس از حمله پهپادی به قطر اعلام کرد که قصد دارد LNG بیشتری از ایالات متحده خریداری کند و تا سال ۲۰۲۹ تا ۲۰درصد از کل نیاز خود را از این کشور وارد کند، یعنی ۱۲درصد بیشتر از سال گذشته. منابع آگاه میگویند بنگلادش هم در حال بررسی خریدهای بیشتر از آمریکاست برای جلوگیری از کمبود برق در اوج گرمای تابستان.
حتی نشانههایی وجود دارد مبنی بر اینکه چین، که واردات گاز از ایالات متحده را در اوایل سال ۲۰۲۵ در بحبوحه جنگ تجاری ترامپ به طور کامل متوقف کرد، احتمالا در حال بررسی از سرگیری تحویل محمولهها باشد. (به هر حال، LNG ایالات متحده با تعرفههای بالای واردات بهتر از عدم وجود LNG است.)
دادههای ردیابی کشتی نشان میدهد که یک تانکر LNG که در اوایل ماه مارس محمولهای را از ایالات متحده بارگیری کرده بود، اکنون بندر تیانجین در چین را به عنوان مقصد بعدی خود ثبت کرده است. برخی از خریدارانی که به شدت وابسته به مصرف گاز هستند، احتمالا به دنبال افزودن انرژیهای تجدیدپذیر بیشتر یا حتی زغال سنگ بیشتر باشند به ترکیب خود تا در آینده بتوانند منابع انرژی خود را بهتر توزیع کنند.
سعد الکعبی، وزیر انرژی قطر، به فایننشال تایمز گفته که این ایده را که وقفه در ارسال محمولههای کشورش به اعتبار آن به عنوان یک تأمینکننده قابل اعتماد آسیب میرساند، رد میکند. طبق گزارش ۶ مارس، او گفت: «ما فکر نمیکنیم کسی جرات کند به ما بگوید که ما قابل اعتماد نیستیم زیرا شما بمباران میشدید و گاز تحویل ندادید.»
وقتی راس لفان، که تقریبا ۲۰درصد LNG جهان را تولید میکند، تعطیل شد، قیمت گاز در اروپا و آسیا به بالاترین سطح خود از حداقل اوایل ۲۰۲۳ رسید و از آن زمان تاکنون بیثبات بوده است. در آمریکای شمالی، قیمت گاز به دلیل تولید فراوان و کارآمد در حوزههای مختلف گازی ایالات متحده، تقریبا به همان اندازه تغییر نکرده است.
ایرا جوزف، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست جهانی انرژی در دانشگاه کلمبیا، میگوید: «این بدان معناست که شرکتهای آمریکایی که گاز قابل صادرات را با قیمتهای فزاینده بینالمللی میفروشند، اکنون در موقعیت خوبی قرار دارند. اگر شما تولیدکننده LNG هستید و میتوانید به فعالیت خود ادامه دهید، اکنون زمان آن رسیده است که در یک سال، بیش از آنچه که انتظار داشتید در یک دهه به دست آورید، پول درآورید.»
از اوایل دهه ۲۰۰۰، زمانی که رونق شیل، ایالات متحده را از یک واردکننده گاز به یک صادرکننده خالص تبدیل کرد، این کشور در تلاش بوده است تا خود را به عنوان رهبر عرضه LNG در جهان تثبیت کند.
حالا از نظر حجم، به این هدف رسیده است: از سال ۲۰۲۳، شرکتهای حمل و نقل در ایالات متحده سالانه بیش از هر کشور دیگری گاز مایع صادر میکنند. با این حال، این صنعت در ایالات متحده بسیار پراکندهتر از قطر است، دهها شرکت در کارخانههای صادراتی آمریکایی سهام دارند در حالی که در قطر فقط شرکت دولتی قطر انرژی وجود دارد.
در سالهای اخیر، ایالات متحده چندین اختلال و مانع ناخواسته در عرضه را تجربه کرده است: توقف مجوزهای جدید صادرات LNG در دوران ریاست جمهوری جو بایدن، تشدید طوفانهای اقیانوس اطلس که بارگیری این سوخت سرد را در ایالات متحده چالشبرانگیزتر میکند، انفجاری در سال ۲۰۲۲ در یک کارخانه مایعسازی تگزاس که چیزی را که تنظیمکنندگان آن را یک «گوی آتشین» ۴۵۰ فوتی توصیف کردند، مشتعل کرد و شرکت ونچور گلوبال یکی از تأمینکنندگان اصلی در ایالات متحده، به نقض توافقنامههای عرضه متهم شده است، ادعاهایی که این شرکت معتبر بودن آنها را رد میکند؛ خریداران قراردادی آن به دنبال میلیاردها دلار کمک هستند.
البته مسائل بیشماری که مطرح شدهاند همه به هم مرتبط نیستند. و ساکمار خاطرنشان میکند که بسیاری از تأمینکنندگان آمریکایی، از جمله چینری انرژی، با سابقه طولانی فعالیت در ایالات متحده، به خریداران نشان دادهاند میتوانند قابل اطمینان باشند. با این حال سلسله حوادث به پشتیبانی از این روایت، منصفانه یا غیرمنطقی، کمک کرده است که سایر تأمینکنندگان جهانی ممکن است قابل اعتمادتر باشند.
با این حال اکنون ایالات متحده به طور فزایندهای برای خریداران خارجی که سعی در فعال نگه داشتن نیروگاهها و کارخانههای خود دارند، جذاب به نظر میرسد. و اگر ساخت و سازهای برنامهریزیشده LNG قطر به دلیل جنگ به طور قابل توجهی متوقف شود (مثلا توسعه میدان شمالی شرقی آن که قرار بود تا پایان سال به بهرهبرداری برسد، به دلیل توقف ساخت و ساز و تخلیه پرسنل، تا سال 2027 به تعویق افتاده است) حتی میتواند برای پروژههای دیگری جا باز کند در جاهای دیگر، از جمله در ایالات متحده و نیز در موزامبیک و نیجریه.
ترامپ ایالات متحده را به یک نیروگاه LNG تبدیل نکرد، این کار از مدتها پیش شروع شده است. اما او مطمئنا از اهرم و استقلالی که قدرت نوظهور انرژی ایالات متحده به ارمغان میآورد، سود میبرد. او قبلا نشان داده که مایل است از نفت و گاز به عنوان اهرم در مذاکرات جهانی استفاده کند.
روسای جمهور سابق ایالات متحده، که قبل از رونق فرکینگ در معرض نوسانات واردات انرژی قرار داشتند، احتمالا تمایل کمتری به انجام عملیات نظامی نشان میدادند که خطر قطع سوختهای فسیلی را در خارج از کشور به همراه داشت. ژان کریستین هاینتز، مدیر اجرایی سابق تجارت انرژی که اکنون مشاور مستقل Wideangle LNG است، میگوید: «ترتیب شایستگی همه چیز در مقابل چشمان ما در حال تغییر است. کل بازی در حال تغییر است.»
