سالها طول خواهد کشید تا اقتصاد آسیبدیده ایران از جنگ بهبود یابد
اکونومیست مینویسد: بمبهای آمریکایی و اسرائیلی به زیرساختها و صنایع ایران آسیب رسانده و کشتیهای جنگی آمریکایی بنادر آنها را محاصره کردهاند.
به گزارش «انرژی امروز» یادداشت تفاهم (MOU) بین آمریکا و ایران ۶۰ روز برای مذاکره بر سر توافق نهایی تعیین کرده، با مشوقهای بزرگ (۳۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری) در صورت همکاری ایران. اما اینکه ایران تا چه حد موفق خواهد شد این مشوقها را به دست آورد احتمالا به یک نقطه اختلاف تبدیل میشود.
برای بسیاری از ایرانیها، جنگ دردناک بوده. تورم ماه گذشته ۸۴ درصد نسبت به سال گذشته بود که بیش از دو برابر نرخ ژانویه است. تورم قیمت مواد غذایی، به ۱۳۱ درصد رسید.
این محاصره بر واردات نیز تاثیر گذاشته است. حدود ۳۰۰۰ کانتینر به مقصد ایران از اواسط آوریل در بنادر پاکستان انباشته شدهاند و ورود محمولههای غلات به بندر امام خمینی، قطب اصلی کالاهای کشاورزی ایران، ۴۰ درصد کاهش یافته.
ایرانیان گوشت و نان را قسطی میخرند. غلامحسین محمدی، معاون وزیر کار، گفته که تا ۲ میلیون نفر شغل خود را از دست دادهاند یعنی ۷ درصد از نیروی کار.
در ۱۸ مه، روزنامه ایرانی «دنیای اقتصاد» گزارش داد که تعداد درخواستها برای یک موقعیت شغلی خالی در سایت استخدامی «جابویژن» دو برابر شده و به ۳۶۰ رسیده.
در اواخر ماه مه، مسعود پزشکیان، به بازرگانان در تهران گفت که «امروزه میدان اصلی رویارویی، اقتصاد و معیشت مردم است».
برخی از این آسیبها خودساخته هستند. حکومت ایران در جریان اعتراضات ژانویه دسترسی به بخش عمدهای از اینترنت جهانی را قطع کرد و تنها در ماه مه دسترسی به اینترنت را امکانپذیر کرد.
دیجیکالا، بزرگترین خردهفروش آنلاین ایران، ۳ درصد از کارکنان خود را اخراج کرد. اما حملات آمریکا و اسرائیل به کارخانهها، پالایشگاهها، کارخانههای فولاد و بزرگترین مجتمع پتروشیمی ایران، بیشترین خسارت را به بار آورد.
ایران از زمان اولین حمله اسرائیل به این سایت در ماه آوریل، صادرات پتروشیمی (یک سوم صادرات غیرنفتی خود) را به حالت تعلیق درآورده است. شرکت مشاورهای ریستاد انرژی، تخمین میزند که تعمیر تاسیسات انرژی به تنهایی میتواند تا ۱۹ میلیارد دلار هزینه داشته باشد.
اندیشکده تندرو آمریکایی بنیاد دفاع از دموکراسیها، کل هزینه بازسازی ایران را حدود ۱۴۴ میلیارد دلار یعنی تقریبا برابر با نیمی از تولید ناخالص داخلی ایران برآورد میکند.
با امضای تفاهمنامه، آمریکا قرار است محاصره خود را لغو کند و تخفیف تحریمها را ارائه دهد. پایان این محاصره اولین گام اساسی است.
این تحریمها صادرات نفت ایران را را متوقف کرده بود. شرکت ردیابی کشتی ورتکسا میگوید صادرات نفت ایران در ماه مه به ۲۰۹۰۰۰ بشکه در روز کاهش یافته که نسبت به ماه آوریل ۸۴ درصد کاهش داشته است.
طبق گزارش کپلر در آستانه توافق، ۸۳ درصد از ذخایر نفت خام قابل استفاده ایران پر بود. بارگیری نفتکشها در جزیره خارک، قطب اصلی صادرات ایران، به شدت کاهش یافت، اما میتواند به زودی از سر گرفته شود.
این تفاهمنامه ممکن است تحریمهای مربوط به محمولههای نفتی ایران را لغو کند. ایران میخواهد عوارضی برای کشتیهایی که از تنگه عبور میکنند، دریافت کند.
اما گفته میشود بزرگترین پاداش برای ایران، یک بسته سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی اقتصاد ایران است، مبلغی معادل تولید ناخالص داخلی سالانه آن. جیدیونس، معاون رئیس جمهور ترامپ، گفته است که اگر مذاکرات به دلخواه آمریکا پیش برود، این «چیزی است که آنها میتوانند به آن دسترسی داشته باشند».
ریال که امسال یک چهارم ارزش غیررسمی خود را از دست داده بود، از زمان اعلام تفاهمنامه افزایش ارزش داشته است.
با این حال، در ۱۷ ژوئن، ترامپ سرمایهگذاری آمریکا در این طرح را انکار کرد (و گفت که از کشورهای خلیج فارس نخواسته است که چنین طرحی ایجاد کنند).
تحریمهای ایران که مدتهاست سرمایهگذاران خارجی را در این کشور متوقف کرده، باید برداشته شوند تا آنها حتی بتوانند چنین تعهداتی را در نظر بگیرند.
و این امر با مخالفت شدید تندروها در آمریکا روبرو خواهد شد. لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه، این ایده را با «طرح مارشال برای آلمان با نازیهایی که هنوز در قدرت هستند» مقایسه کرده است.
به اعتقاد اکونومیست ترامپ باید با احتیاط گام بردارد. بخش عمدهای از صنایع ایران متعلق به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است، از این رو سرمایهگذاری در مقیاس بزرگ به معنای لغو تحریمها علیه تندروترین و قدرتمندترین جناح حکومت خواهد بود.
کاهش بسیار ملایمتر تحریمها، منتقدان جمهوریخواه توافق هستهای برجام (توافق باراک اوباما با ایران) را در یک دهه پیش خشمگین کرد.
