ژئوپلیتیک تهویه مطبوع
موج گرما دسترسی به تهویه مطبوع را به یک مشکل سیاسی در سراسر جهان تبدیل کرده و در این میان برخی کشورها از جمله چین، از صادرات دستگاههای تهویه مطبوع سود بردهاند، اما برای فقرا در کشورهایی چون هند و بنگلادش و کشورهای آفریقایی همچنان زندگی بدون تهویه مطبوع به شدت غیرقابل تحملتر میشود. در این زمینه اکونومیست مطلبی دارد که ترجمه آن را در ادامه میخوانید:
به گزارش «انرژی امروز» اکونومیست نوشت: در یک صبح آفتابی در اوایل ماه ژوئیه، با دمایی که قرار است از ۴۰ درجه سانتیگراد بالاتر برود، جمعیتی در نانتر، حومه پاریس، آنقدر به درهای یک سوپرمارکت لیدل کوبیدند تا درها فرو ریختند. مهاجمان عرقآلود، خریداران ناامیدی بودند که برای خرید آخرین بستههای تهویه مطبوع قابل حمل (AC) با یکدیگر درگیر شدند. در یک فروشگاه لیدل دیگر در آن سوی شهر، دو مرد با هم درگیر شدند. سیاستمداران فرانسوی نیز بر سر اینکه چقدر تهویه مطبوع لازم است یا نه مشاجره داشتند.
تقریبا همزمان در شهرهای پاکستان و بنگلادش، معترضان در طول هفتهها قطعی برق در دمایی تا ۴۵ درجه سانتیگراد، جادهها را مسدود کرده و دفاتر برق را محاصره کردند. در چاندپور بنگلادش، در اواخر ژوئن، ساکنان شهر به یک کارمند برقرسانی روستایی حمله کردند. در ماه مه، قطع برق در طول موج گرما در هند منجر به اعتراضات مشابهی در برخی از روستاهایی شد که ساکنان شکایت داشتند که حتی نمیتوانند پنکه را در شب روشن کنند. در جاهایی مانند عراق و سریلانکا نیز، ناآرامیهایی به دلیل کمبود انرژی مورد نیاز برای خنک نگه داشتن، رخ داده است.
همانطور که گرمای شدید، خشم و شبکههای برق را بر هم میزند، مشاجره بر سر تهویه مطبوع یا بهتر بگوییم، انرژیای که فناوری خنککننده را تغذیه میکند، تهدیدی برای فروپاشی سیاسی دیده میشود. این یک مشکل کاملا مدرن است: تهویه مطبوع حتی قبل از سال ۱۹۶۰ در آمریکا به سختی وجود داشت. اکنون تغییر اقلیم آن را در بسیاری از نقاط جهان به یک ضرورت تقریبا مطلق تبدیل کرده است.
در ماه نوامبر، اجلاس اقلیمی COP30 که در بلم، برزیل برگزار شد، فناوریهای خنککننده مانند تهویه مطبوع را مانند آب، انرژی و فاضلاب «زیرساختهای ضروری» اعلام کرد.
از بین تمام رخدادهای شدید اقلیمی، دمای بالا به طرز چشمگیری کشندهتر از بقیه است. طبق مدلسازی منتشر شده در مجله پزشکی لنست، تخمین زده میشود بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۹، ۴۸۹۰۰۰ نفر هر ساله بر اثر گرما جان خود را از دست دادهاند.
تهویه مطبوع، پاسخی فوقالعاده موثر بوده است. یک مطالعه جداگانه در لنست تخمین میزند که تا اوایل دهه ۲۰۲۰، تهویه مطبوع سالانه از حدود ۱۹۰ هزار مرگ در افراد ۶۵ سال یا بالاتر جلوگیری میکرد.
در آمریکا، محققان دفتر ملی تحقیقات اقتصادی معتقدند که در طول قرن بیستم تهویه مطبوع مسکونی مسئول کاهش تقریبا ۷۵ درصدی خطر مرگ در یک روز بسیار گرم است، که به طور متوسط بالاتر از ۲۷ درجه سانتیگراد تعریف میشود. تقریبا تمام این کاهش مرگومیرها پس از سال ۱۹۶۰ رخ داد، که خانوارهای آمریکایی شروع به استفاده از تهویه مطبوع کردند.
همه این آمار احتمالا به یک محاسبه سیاسی ساده منجر شود: تهویه مطبوع بیشتر برای همه، در همه جا.
اما به این سادگی هم نیست. در کشورهای ثروتمند، سیاستمداران بر سر اقلیم و بهرهوری انرژی میجنگند؛ در کشورهای فقیر، بر سر قیمت برق و شبکههای برق فرسوده و فرسوده. و در همه جا، آنها باید با مردمی رقابت کنند که به طور فزایندهای انتظار دسترسی به تهویه مطبوع را دارند یا آشکارا آن را مطالبه میکنند.
ابتدا کشورهای ثروتمند را در نظر بگیرید. چهرههای پوپولیست راستگرا در گرمای مهآلود، فرصتهایی میبینند. در ماه ژوئن، مارین لوپن، رهبر حزب ملی فرانسه، خواستار نصب دستگاههای تهویه مطبوع بیشتر در مدارس، بیمارستانها و خانههای سالمندان کشور شد. ژان لوک ملانشون، رقیب او در جناح چپ پوپولیست، در پاسخ گفت که «تهویه مطبوع در همه جا» باعث گرم شدن کره زمین میشود و در نتیجه فقط «خسارت را افزایش میدهد». در سطح جهانی، سرمایش ساختمانها حدود ۴ درصد از انتشار گازهای گلخانهای را تولید میکند.
سازمان ملل متحد انتظار دارد که با روند فعلی تا سال ۲۰۵۰ تقاضا برای تهویه مطبوع و یخچال بیش از سه برابر شود و این انتشارها را تا دو برابر افزایش دهد. حتی در آمریکایی که ۹۰درصد از خانوارها دارای تهویه مطبوع هستند، جناح راست MAGA سعی کرده امتیازات خوبی کسب کند. در اول ژوئیه، زهران ممدانی، شهردار سوسیالیست دموکرات نیویورک، از نیویورکیها خواست تا دمای تهویه مطبوع خود را روی ۲۶ درجه سانتیگراد تنظیم کنند تا از شبکه برق در برابر اضافه بار در طول موج گرما محافظت کنند.
تد کروز، سناتور جمهوریخواه از تگزاس، در پاسخ به تمسخر نوشت: «در یک کشور جهان اول، میتوانید کولر را روشن کنید…» دیگران خاطرنشان کردند که ایالت محل تولد آقای کروز به طور معمول همین دستورالعمل را برای محافظت از شبکه برق خود صادر میکند.
حداقل، خانم لوپن چیزی بیش از پوپولیسم را در کنار خود دارد. اروپا به دلیل عرض جغرافیاییاش هم ثروتمند است و هم معتدل. با این حال، با اختلاف زیاد، منطقهای است که گرما بیشترین تلفات را در آن به جا میگذارد؛ همانطور که مدل لنست نشان میدهد: ۳۶ درصد از مرگ و میرهای ناشی از گرما در جهان به اروپا نسبت داده میشود، که کمتر از ۱۰ درصد از مردم جهان را در خود جای داده است.
و آمار مرگ و میر سالانه در حال افزایش است. سازمان بهداشت جهانی میگوید که این آمار در دو دهه ۳۰ درصد افزایش یافته است. بخشی از آن به این دلیل است که اروپاییها مسنتر هستند و افراد مسن در برابر گرما آسیبپذیرترند.
و بخشی دیگر به این دلیل است که اروپا سریعترین قاره در حال گرم شدن در جهان است. اما بسیاری از مرگ و میرها ناشی از کمبود کولر است. آژانس بینالمللی انرژی خاطرنشان میکند که تنها ۲۳ درصد از خانوارهای اروپایی دارای واحد تهویه مطبوع هستند.
در کشورهای فقیر، که بیشتر آنها در آب و هوای گرم هستند، سیاست تهویه مطبوع بسیار مشکلدار خواهد شد. هم جمعیت و هم دولتهایشان در هنگام استفاده از فناوری خنککننده با محدودیتهای بودجه هنگفتی روبرو هستند: واحدهای تهویه مطبوگران هستند، انرژی و ارتقاء شبکهها گران است.
اگرچه بیش از 80 درصد از جمعیت جهان به طور مرتب با گرمایی مواجه می شوند که برای سرمایش نیاز است، فقط 40 درصد از این افراد می توانند تهویه مطبوع دریافت کنند.
بیشترین شکاف در فقیرترین و گرمترین کشورها است. هند به سرعت در حال راهاندازی واحدهای تهویه مطبوع است: حدود 50 میلیون واحد بین سالهای 2019 تا 2024، یا نیمی از کل واحدهای اروپا. مرکز انرژی و اقلیم هند (IECC) در دانشگاه کالیفرنیا، انتظار دارد این کشور 130 تا 150 میلیون واحد دیگر در دهه آینده راهاندازی کند. بیشتر آنها به خانوادههای ثروتمندتر میرسند. بسیاری از هندیهای فقیرتر در گرمترین ماهها از چنین نعمتی بیبهرهاند.
هزینه برق نیز بسیار زیاد است: فقیرترین خانوارها در کشورهای فقیر مانند هند تا 8 درصد از درآمد خود را صرف برق مورد نیاز خنکسازی میکنند، در حالی که این رقم برای خانوادههای ثروتمند در سراسر جهان 0.2 تا 2.5 درصد است. خانوارهای فقیر نیز در کارایی با مشکلی مضاعف روبرو هستند: ارزانترین واحدهای تهویه مطبوع برق بیشتری مصرف میکنند و در خانههایی با بدترین عایقبندی استفاده میشوند.
و آن واحدهای ناکارآمد اغلب روی شبکههایی قرار دارند که از قبل به نقطه شکست کشیده شدهاند. واحدهای تهویه وطبوع شاید یک چهارم اوج تقاضای برق هند را تشکیل میدهند. با توجه به روند کنونی، پیک مصرف انرژی کشور برای سرمایش تنها میتواند تا سال 2035 سه برابر شود و به 180 گیگاوات برسد.
حتی اگر تمام نیروگاههای در حال ساخت به پایان برسد مرکز انرژی و اقلیم هند (IECC) نسبت به کمبود برق از سال 2028 هشدار میدهد. اوج تقاضای برق هند در ماه مه امسال به بالاترین حد خود رسید و باعث قطع برق، سوختن ترانسفورماتورها و اتکای پرهزینه به بازار لحظهای برق شد.
قطع برق در موجهای گرما بیشتر میشود چون تقاضای برق به اوج خود میرسد و باعث میشود افرادی که به تهویه مطبوع عادت کردهاند هم وضعیت بدتری داشته باشند.
عرضه نامطمئن نیز اقتصاد پذیرش را از هر دو طرف خراب میکند. خانوادهها با انتخاب پرداخت هزینه برای دستگاههایی روبرو هستند که همیشه قادر به استفاده از آنها نیستند. و شرکتهای برق که در مناطقی مانند هند، پاکستان و بنگلادش عمدتا دولتی هستند، وقتی در پاسخ به افزایش تقاضای برق، خریدهای لحظهای زیانآور انجام میدهند، بیشتر در بدهی فرو میروند.
این به نوبه خود توانایی این شرکتها را در سرمایه گذاری برای بهبود شبکه کاهش میدهد. چنین شرکتهایی نیز در شرایط سخت سیاسی قرار دارند. هنگامی که آنها برق را قطع میکنند تا بار شبکهها را کاهش دهند، اما ناگهان دولتها با اعتراضات گسترده روبرو میشوند.
معترضان در چنین کشورهای فقیری دولتهای خود را به تبعیض در تخصیص برق برای ساختمانهای دولتی یا مشتریان ثروتمندتر و شرکتهای بزرگ صنعتی متهم می کنند. آنها خواهان توزیع عادلانه و ارزانتر برق هستند. اجرای چنین سیاستهایی در زمانی که شبکهها نامطمئن هستند، دشوار است: هرچه برق ارزانتر و در دسترستر باشد، و هرچه مشتریان بیشتر تهویه مطبوع را در واحدهای ارزانقیمت اجرا کنند، این شبکهها سریعتر از کار میافتند.
کشورهایی که توانایی سرمایهگذاری در شبکهها و تهویه مطبوع را ندارند، در خطر ورود به یک مارپیچ خودتقویت کننده هستند. در سال 2009، لی کوان یو، پدر بنیانگذار سنگاپور، از تهویه مطبوع به عنوان یکی از تأثیرگذارترین اختراعات تاریخ برای «امکان ساختن توسعه در مناطق استوایی» نام برد. سنگاپور به دلایل دیگر ثروتمند شد، اما تهویه مطبوع به همه چیز کمک کرد.
بدون تهویه مطبوع بسیاری از کشورهای داغ دیگر پسرفت خواهند داشت. یونیسف تخمین میزند در شرق و جنوب آفریقا گرمای بیش از حد کلاسهای درس باعث وقفه در تحصیل 130 میلیون کودک شده است.
سازمان بینالمللی کار تخمین میزند که تا سال 2030 استرس گرمایی 2.2 درصد از ساعات کاری جهان- معادل 80 میلیون شغل تمام وقت- را از بین میبرد و این ضرر در بین کارگران کشاورزی در جنوب آسیا و غرب آفریقا متمرکز میشود.
دنیای ثروتمند میتواند کمک کند. کشورهای ثروتمند میتوانند هزینه تهویه مطبوع در امواج گرما را به عنوان عاملی در تعیین میزان کمک به کشورهای فقیر برای سازگاری با تغییر اقلیم در نظر بگیرند. دولتهای ثروتمند میتوانند از خرید عمده واحدهای تهویه مطبوع کارآمد حمایت کنند.
بانکهای توسعه میتوانند ذخیره و توزیع برق را برای تقویت شبکههای از کار افتاده تامین کنند. و دارندگان حق اختراع میتوانند مجوز مبردهای نسل بعدی را با قیمتی مقرون به صرفه دریافت کنند و هزینه واحدهای تهویه مطبوع بسیار کارآمد را تا حد زیادی کاهش دهند.
تاکنون این دولتها اقدامات چندانی انجام ندادهاند. بیش از ۷۰ کشور «تعهد جهانی سرمایش» را امضا کردهاند و قول دادهاند که انتشار گازهای گلخانهای مرتبط با سرمایش را کاهش دهند، راندمان واحدهای جدید تهویه مطبوع را افزایش دهند و دسترسی به سرمایش پایدار را گسترش دهند. و یک کمپین «مقابله با گرما» با هدف قرار دادن «دسترسی به سرمایش» در ۵۰ طرح سازگاری ملی تا سال ۲۰۳۰ ایجاد شده است.
اما چنین تلاشهایی بیشتر بر روی اصلاحاتی مانند سرمایش غیرفعال، مانند عایقبندی بهتر، تمرکز دارند تا مثلا خرید یا یارانه دادن به واحدهای تهویه مطبوع برای فقرا (اگرچه در فرانسه، خانم لو پن از انجام این کار حمایت کرده). سرمایه همچنان کمیاب است.
شرکت مالی بینالمللی، بازوی وامدهنده بانک جهانی، میگوید که رفع کمبود دسترسی به سرمایش در بازارهای نوظهور امروزی به ۴۰۰ تا ۸۰۰ میلیارد دلار نیاز دارد. برای برخی در کشورهای ثروتمند همچنان یک نگرانی شدید در مورد سازگاری با افزایش دما با تهویه مطبوع وجود دارد. (ال گور، معاون رئیس جمهور سابق آمریکا، اتکا به سازگاری را «نوعی تنبلی» میدانست.)
اما بازار به سرعت از رهبر چپ افراطی فرانسه پیشی میگیرد. تابستان امسال، صادرات تهویه مطبوع چینی به اتحادیه اروپا نسبت به سال گذشته ۴۳ درصد افزایش یافت و به ۳.۸ میلیارد دلار رسید.
پرفروشترین دستگاه، یک دستگاه قابل حمل است که برای رعایت قوانین اروپایی که کندن نما را محدود میکند، ساخته شده است. دعوا بر سر اینکه مردم چقدر باید تهویه مطبوع داشته باشند، در هجوم برای خرید آن گم شده است.
