ضربه النینو به اقتصاد جهان: زنجیره تامین همه چیز در خطر است
النینوی سال ۲۰۲۳، تقریبا هر گوشهای از اقتصاد جهان را تحت تاثیر قرار داد. تولیدکنندگان شکلات، پس از خشکسالی در غرب آفریقا که باعث افزایش قیمت دانه کاکائو شد، میزان عرضه شکلات را کاهش دادند. برخی از پروازهای آن سوی اقیانوس اطلس طولانیتر و برخی دیگر کوتاهتر و پرسرعتتر شدند و مصرف سوخت تغییر یافت. حتی قیمت صابون نیز به شدت افزایش یافت، زیرا تهیه مواد اصلی آن دشوارتر شد.
به گزارش «انرژی امروز» از بلومبرگ بیزینس ویک، اثرات النینوی امسال شاید بسیار بدتر باشد. مرکز پیشبینی اقلیم ایالات متحده اعلام کرده که شرایطی که طبق محاسبات این مرکز در ماه مه پدیدار شده، در طول زمستان به شدت افزایش یافته و به اوج خود خواهد رسید و خطر موجهای گرمای شدید، کاهش شدید بارندگی و سیلهای ویرانگر را در گوشه و کنار جهان افزایش میدهد. این رخدادها برای دولتها، مشاغل و خانوارهایی خبر بدیست که در حال حاضر با تورم بالاتر مرتبط با جنگ ایالات متحده و اسرائیل در ایران دست و پنجه نرم میکنند.
حتی پیش از آنکه مرکز پیشبینی اقلیم آغاز رسمی النینو را اعلام کند، وزارت کشاورزی ایالات متحده پیشبینی کرده بود قیمت مواد غذایی داخلی در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل تا ۴.۷ درصد افزایش یابد که بزرگترین جهش در سه سال گذشته است. وزارت کشاورزی ایالات متحده انتظار دارد برای محصولاتی که از شکر و کاکائو ساخته میشوند- دو محصولی که طبق گفته شرکت خدمات مالی لندنی مارکس، بیشترین خطر خشکسالیهای النینو را تحمل میکنند- قیمتها تا ۸.۴ درصد افزایش یابد. بر اساس مطالعه کالج دارتموث، در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶؛ آخرین باری که جهان با چنین النینوی قویای روبرو شد، بیش از ۷.۸ تریلیون دلار بهرهوری از دست روفت و اثرات اقتصادی آن سالها پس از آن ادامه داشت.
ال نینو یک الگوی آب و هوایی است که با گرم شدن مداوم دمای سطح اقیانوس آرام رخ میدهد. بادهای همیشگی ضعیف میشوند و گاهی حتی به وضعیتی میرسند که به نوبه خود دمای اقیانوس را بیشتر افزایش میدهد. این امر منجر به ایجاد الگوهای فشار بالا و پایین و بارش بارانهای شدید در برخی از نقاط جهان و خشکسالی در برخی دیگر میشود. این یک رویداد عادی و چرخهای است که قبلا بدون هیاهو میآمد و میرفت، مگر در نادرترین سالها نادرترین رخدادها اتفاق میافتاد.
اما تغییر اقلیم- که جو را با گرما و رطوبت اضافی پر میکند- میتواند تاثیر النینو را تقویت کند. در واقع، پیشبینیکنندگان مجبور شدهاند روشهای خود را برای اندازهگیری ال نینو تغییر دهند تا گرمتر شدن قابل توجه اقیانوسها را در نظر بگیرند. در مقیاس جدید، به نظر میرسد که این پدیده، در اوج خود، تقریبا یا به همان اندازه به شدت رخدادهای بزرگ در اوایل دهه 1980 و اواخر دهه 1990 خواهد بود، و همین خود آن را به یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ مدرن تبدیل میکند. برخی از پیشبینیکنندگان تا آنجا پیش میروند که آن را یک ال نینوی «فوقالعاده» مینامند. سارا کاپنیک، رئیس جهانی مشاوره اقلیمی شرکت جیپیمورگان و چیس، میگوید: «چیز سادهای که میگویم این است: با النینو منتظر نوسانات بیشتر باشید، و نه فقط در مناطقی که ما به طور سنتی آسیبپذیر میدانیم، بلکه در همه مناطق».
هیچ دو رویداد النینویی یکسان نیستند، بنابراین هنوز مشخص نیست که این پدیده در حال وقوع دقیقا چه چیزی به همراه خواهد داشت. اما سانیگ، هواشناس و تحلیلگر تحقیقاتی مارکس، میگوید: «با توجه به زمان وقوع این رویداد، ما هنوز بسیار محتاط هستیم که اوضاع میتواند در چند ماه آینده کند یا تند شود.» اما چرخههای اخیر سرنخهایی ارائه میدهند.
دورههای گذشته النینو رکوردهای دما را شکسته و موجهای گرمای مرگباری را ایجاد کرده است که تقاضای برق را به شدت افزایش داده است. النینو، همراه با بارندگی کم، اغلب باعث پژمرده شدن محصولات اساسی در بخشهایی از جنوب شرقی آسیا، استرالیا و غرب آفریقا میشود. بارانهای موسمی هند در اواخر امسال از راه رسیدند و پیشبینی میشود که تقریبا ۱۰ درصد کمتر از حد معمول باشند و احتمالا کمبود آب در این منطقه حتمی باشد، امری که میتواند چالشی برای تولید برنج، شکر و دانههای روغنی پختوپز و لوازم آرایشی ایجاد کند. کشاورزان این کشور میتوانند برای آبیاری به پمپهای دیزلی روی آورند، اما این گزینه پرهزینهتری است، زیرا جنگ در ایران همچنان جریان نفت خام را محدود میکند. این امر فشار زیادی را بر بانکهای مرکزی وارد میکند که درد تورم بالاتر را در برابر افزایش احتمالی نرخ بهره میسنجند.
در عین حال، این پدیده اغلب باعث بارشهای شدید در مناطق تولیدکننده قهوه و کاکائو در آمریکای لاتین میشود آن هم درست همزمان با شروع برداشت، بنابراین رساندن محصولات به بازار را دشوار میسازد. تولید جهانی پنبه نیز میتواند آسیب ببیند و قیمت لباس، پوشک و تجهیزات پزشکی را افزایش دهد. طوفانهایی که در چرخههای گذشته توسط النینو ایجاد شدهاند، زیرساختهای برق ساحلی را نابود کردهاند. از طرفی امکان دارد آرایههای خورشیدی را در ژاپن مسدود کنند و نیروگاههای تولید برق را مجبور به روی آوردن به سوختهای کثیفتر کنند.
همه اخبار بد نیستند. النینو میتواند به برخی از محصولات کشاورزی کمک کند، خشکسالیها را در جنوب کالیفرنیا از بین ببرد و تعداد طوفانها را در اقیانوس اطلس کاهش دهد. مشکل این است که با گرمتر شدن سیاره، النینو بر خلاف برخی از این انتظارات عمل کرده است. به عنوان مثال، در سال 2023، پیشبینیکنندگان انتظار داشتند که النینو به از بین بردن طوفانها و ایجاد یک فصل طوفانی آرامتر کمک کند. در عوض، اقیانوس اطلس یکی از شلوغترین سالهای طوفانی خود را تجربه کرد؛ این خود یک اتفاق غیرمعمول در یک سال النینو بود. مقصر موج گرمای اقیانوس بود که به تشدید سیستمهای گرمسیری بیشتر کمک کرد.
تاکنون، پیشبینیهای ایالات متحده حاکی از یک فصل طوفان آرامتر از حد معمول در سال ۲۰۲۶ است، اما این برای بیمهگران املاک چندان مایه آرامش نبوده است. لیز هندرسون، رئیس بخش مشاوره ریسک اقلیمی کارگزار بیمه اتکایی جهانی، میگوید مشتریان Aon Plc در حال ارزیابی مجدد ذخایر مالی خود برای احتمال برخورد طوفان گرمسیری به ایالات متحده هستند. او میگوید قیمتهای بالاتر «تاثیرات پاییندستی بر هزینه جایگزینی» خواهد داشت. «اگر رویدادی رخ دهد، میتواند گرانتر باشد.»
یکی از دلایلی که این النینو میتواند به طور خاص مضر باشد این است که کسبوکارها به دلیل جنگ در ایران و بسته شدن تنگه هرمز، در حال تغییر رویهها و روی آوردن به تامینکنندگان پشتیبان برای برخی از نهادهها بودهاند. به عنوان مثال، کشاورزان در برخی از بازارها، در پاسخ به کاهش منابع صنعتی و قیمتهای بالاتر، در استفاده از کود صرفهجویی کردهاند؛ یا به گزینههای ارزانتر اما بالقوه کماثرتر مانند کود، پوسته بادام یا محصولات مبتنی بر اوره روی آوردهاند. کاهش مصرف کود به تنهایی میتواند باعث کاهش بازده محصول در برداشت بعدی شود، بنابراین ضربه النینو درد اقتصادی را تشدید میکند.
در کشورهایی که درآمد پایینتر است و مواد غذایی سهم بیشتری از بودجه خانوار را میبلعند، خطرات حتی بیشتر است. سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل متحد نسبت به گسترش ناامنی غذایی و کمبود آب در آمریکای لاتین و کارائیب هشدار میدهد. پویاییهای مشابهی در جنوب آفریقا نیز میتواند رخ دهد. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در بیانیهای در اوایل ژوئن گفت: «شرایط النینو بر آتش گرمایش جهانی دامن خواهد زد. تاثیرات آن حتی شدیدتر خواهد بود، سفرها حتی بیشتر خواهد شد و با سرعت ویرانگری از مرزها عبور خواهند کرد.»
آخرین النینو که در سال ۲۰۲۴ پایان یافت، کشورهایی را که از قبل با اختلالات زنجیره تامین و کمبود سوخت ناشی از جنگ روسیه با اوکراین دست و پنجه نرم میکردند، تحت تاثیر قرار داد. شرایط خشکسالی ناشی از آن به این معنی بود که سطح آب در کانال پاناما برای عبور ایمن برخی از کشتیهای باری بسیار پایین آمد و محدودیتهای حملونقل افزایش یافت. این امر باعث ایجاد اختلال در جریان کالاها در سراسر جهان، از جمله جابجایی حیاتی گاز طبیعی مایع شد، سوختی که به طور فزایندهای چراغها را در سراسر جهان روشن نگه میدارد. این بار، اداره کانال پاناما از دسامبر ۲۰۲۵، ماهها قبل از وقوع النینو، اقداماتی را برای حفظ سطح آب انجام داده است. اکنون در حال برنامهریزی برای یک فصل خشک طولانیتر است که هفتهها زودتر از حالت عادی آغاز میشود. ریکورته واسکز مورالس، مدیر این اداره، میگوید: «ما تصمیمات اولیهای گرفتهایم تا طوری عمل کنیم که انگار در شرایط محدودیت آب هستیم، که هستیم.»
ماهیت جهانی و به هم پیوسته زنجیره تامین مدرن به خطرات میافزاید. به عنوان مثال، در ماه مه امسال، پرو به دلیل گرم شدن آبها، ماهیگیری ماهی کولی را در سواحل خود متوقف کرد. حتی اگر اکثر مردم فکر نکنند که ماهی کولی پرو را میخرند، در نهایت بسیاری میخرند: صید اغلب به روغن ماهی یا پودر ماهی تبدیل میشود که بخش زیادی از آن برای تغذیه ماهیهای پرورشی، مرغ و خوک استفاده میشود. توقف ماهیگیری در پرو، نشاندهندهی هزینههای بالاتر برای پروتئینهای حیوانی مختلف در آینده است و با توجه به اینکه بسیاری از دستههای مواد غذایی در حال حاضر با قیمتهای بیسابقه یا نزدیک به آن مواجه هستند، این رخداد ممکن است طوفانی بزرگتر از آن به پا کند که بسیاری از مصرفکنندگان جهانی بتوانند از آن عبور کنند.
