مهندسی زمین خورشیدی؛ پیچیدگیهای تجاری و اقلیمی یک فناوری
مهندسی زمین خورشیدی به رویکردهای پیشنهادی برای خنک کردن زمین با بازتاب تابش خورشیدی به فضا اشاره دارد. دو رویکرد اصلی که در حال بررسی هستند، تزریق آئروسل استراتوسفر (SAI) و روشنسازی ابرهای دریایی (MCB) هستند. شرکتها و استارتآپهای زیادی بر روی این موضوع کار میکنند اما اخیرا تردیدهایی درباره این شرکتهایی مطرح شده که ایدههایی عجیب برای بازتابش نور خورشیدی دارند. اکنون متخصصان بسیاری در برخورد با این ایدهها سوالاتی از این دست از خود میپرسند:
به گزارش «انرژی امروز» آیا این ایدهها اصلا کارآمد هستند و برای بشر مشکل سلامتی به وجود نخواهند آورد؟ اصلا خاستگاه این شرکتها کجاست؟ آیا این شرکتها و ایدههای پشت سر آنها را شرکتهای دوستدار سوختهای فسیلی تغذیه میکنند تا به این وسیله بتوانند تمرکزها را از کاهش مصرف سوختهای فسیلی به سمت افزایش بازتاب نورخورشید جلب کنند و به نوعی زبالهها را زیر فرش جارو کنند؟
در فوریه 2024، مقالهای در وال استریت ژورنال فاش کرد که یک شرکت نوپای اسرائیلی Stardust Solutions در حال توسعه ذرات ریزیست که اگر به اندازه کافی در استراتوسفر پخش شوند، میتوانند زمین را خنک کنند.
نوآوری Stardust Solutions این بود که ادعا میکرد ذرات خاصی را توسعه میدهد که ممکن است عملکرد بسیار خوبی داشته باشند. با این حال سیستم کاری آن به صورت یک راز باقی مانده بود تا اینکه در 14 مه، این شرکت مقالاتی را منتشر کرد که در آنها نوع ذرات خود را با جزئیات شرح میدهد.
معلوم شد که بیشتر دادههای این شرکت مربوط به کرههایی با عرض کمتر از یک هزارم میلیمتر است که کاملا از سیلیس آمورف (همان مادهای که اوپالها از آن ساخته میشوند) و با سطحی مخصوص ساخته شدهاند. ذراتی هم با اندازه مشابه، با پوسته سطحی از سیلیس آمورف اما هسته کربنات کلسیم ساخته شدهاند.
یانای یدوب، رئیس Stardust Solutions، در مصاحبهای در نشستی در مورد مهندسی زمین که توسط ابتکار مهندسی سیستمهای آب و هوایی (CSEi) در دانشگاه شیکاگو برگزار شد، تأکید کرد که این شرکت امیدوار بود آن را در اختیار هر دولتی قرار دهد که در نهایت تصمیم بگیرد مهندسی زمین ایده خوبی است. اما استقبال از قطعا چیزی متفاوت بود.
در همین رابطه اکونومیست در گزارشی کوتاه نوشته است: اگرچه کار بر روی استفاده از کربنات کلسیم و سیلیس برای این اهداف قبلا هم انجام شده اما هرگز در چنین گسترهای نداشت. بخش عمدهای از تحقیقات در مورد مهندسی ژئواستراتوسفر فرض را بر این میگیرد که خنکسازی با تقلید از اثر خنکسازی فورانهای بزرگ آتشفشانی انجام میشود: یعنی تزریق یک ماده شیمیایی غنی از گوگرد به جو، تا گوگرد به قطرات کوچک بازتابنده تبدیل میشود.
این رویکرد مشکلی دارد که هیچ ارتباطی با اقلیم ندارد. تنفس ذرات سولفات برای مردم مضر است. و ذرات در بالای استراتوسفر ناگزیر به پایین رانده میشوند.
مسلما مقدار سولفاتی که استفاده خواهد شد، نسبت به کل مقادیر منتشر شده توسط صنایع، کم خواهد بود و در نزدیکی محل زندگی مردم متمرکز نخواهد شد. اما به هرحال پراکندن میلیونها تن مواد سمی بالای سر مردم راهکار درستی نیست. در مقابل سیلیس آمورف به خودی خود عامل نگرانی برای سلامتی نیست.
اما این بدان معنا نیست که ذرات Stardust Solutions لزوما پس از چند سال فرسایش در اثر هوازدگی، ایمنتر از سولفاتها خواهند بود. از این رو گویا دانشمندانی که در شیکاگو گرد هم آمده بودند، متقاعد نشدند. دیوید کیت، مدیر هیات علمی CSEi و رهبر قدیمی تحقیقات مهندسی زمین، میگوید: «من فکر میکنم کاری که آنها روی ذرات انجام دادهاند واقعا فوقالعاده است. اما چیزی که من قبول ندارم این است که این ایده قطعا ایده ایمنتری باشد».
آیا مخالفت با این ایده درست است؟ تقریبا همه محققان مهندسی زمین و خیریههایی که بخش قابل توجهی از کار آنها را تامین مالی میکنند، میگویند که استقبال از ایدهها را بیطرفانه انجام میدهند. اما مشکل اینجاست که Stardust Solutions یک شرکت تجاری است. اگر از فناوری این شرکتها استفاده نشود، سرمایهگذارانش ضرر خواهند کرد. بنابراین میتوان نتیجه گرفت که این شرکت در پیشبرد فناوریهای مهندسی زمین و ایجاد دیدگاه منفی نسبت به سولفاتها منافعی کسب خواهد کرد.
داکوتا گرونر، مدیر گروه تحقیقاتی مهندسی زمین خورشیدی Reflective با بودجه خیریه، در نشست شیکاگو گفت: «مسئله این نیست که شرکتهای انتفاعی اساسا مشکلی دارند. اما وقتی سرمایهگذارانی دارید که میگویند ما شرط میبندیم که این سیستم ارائه شده توسط ما کارآمد خواهد بود، داشتن همان سطح از بیطرفی دشوار میشود.»
اکونومیست میگوید: اینکه بودجه اولیه Stardust Solutions از طریق Awz Ventures، یک سرمایهگذار فناوری مستقر در آمریکا، کانادا و اسرائیل تامین میشود که ارتباطات مختلفی با سرویسهای اطلاعاتی و امنیتی دارد، کمکی به اثبات اعتماد نمیکند. Awz یک هیات مشاوره به رهبری استیون هارپر، نخست وزیر سابق کانادا دارد که به خاطر دوستیاش با صنعت سوخت فسیلی مشهور است.
شاید مهمتر از منبع تامین مالی آن، کمیت آن باشد. در اکتبر ۲۰۲۵، سرمایهگذاری اولیه ۱۵ میلیون دلاری از طریق Awz با دور دوم سرمایهگذاری ۶۰ میلیون دلاری سرمایهگذاران همراه شد. بررسی بودجه تحقیقاتی منتشر شده توسط سازمان غیرانتفاعی SRM360، که اطلاعاتی در مورد مهندسی ژئوشیمیایی خورشیدی ارائه میدهد، نشان میدهد که این امر Stardust را به راحتی به سخاوتمندترین نهاد تحقیقاتی در این زمینه تبدیل میکند.
مهندسی ژئومهندسی خورشیدی پیشتر هم ایدهای بحثبرانگیز بوده است. اکونومیست میگوید این ایدهها فعلا در کوتاهمدت، ممکن است به جنجال کشیده شوند.
