هزینههای پنهان محیطزیستی ناپدید شدن زنبورهای عسل
آیا تا به حال به مزیتی که زنبورها برای بشر فراهم میآورند فکر کردهاید؟ بعد از خواندن این مطلب احتمالا از این پس وقتی به زنبور فکر میکنید در ذهنتان فقط عسل تداعی نخواهد شد.
به گزارش «انرژی امروز» محصولات کشاورزی و گلها برای بقا به وجود زنبورها وابسته هستند، آن هم نه فقط زنبورهای عسل، بلکه زنبورهای وحشی. دانشمندان میگویند جمعیت این گونه حشرات در حال کاهش است و در نتیجه این کاهش، مواد مغذی حیاتی از رژیم غذایی ما حذف خواهند شد!
منطقه دورافتاده جوملا در نپال جایی بود که دانشمندان سعی کردند این موضوع را به بوته آزمایش بگذارند. ۱۲۰ هزار نفری که در این منطقه دورافتاده زندگی می کنند تقریبا کاملا خودکفا هستند و بیشتر آنچه را که میکارند میخورند. درنتیجه ناامنی غذایی و سوء تغذیه همیشه بیخ گوششان است. در سالهای اخیر زنبورداران محلی مشاهده کردهاند که نیمی از زنبورهای آنها در طول دهه گذشته ناپدید شدهاند. اما این تنها بخش آشکار مشکل است.
در مطالعهای که ماه گذشته در مجله Nature منتشر شد، توماس تیمبرلیک، بومشناس دانشگاه یورک، و همکارانش تصمیم گرفتند میزان اهمیت گردهافشانهای منطقه را برای سلامت ساکنان ۱۰ روستای دورافتاده جوملا تعیین کنند.
این محققان رژیم غذایی مردم، میزان برداشت محصول و درآمد کشاورزی را در طول یک دوره یک ساله، پیگیری کردند. اما این محققان کار پرزحمت دیگری هم انجام دادند: فرآیند شمارش دانههای گرده روی بدنهای پرزدار زنبورها!
معلوم شد که گردهافشانها مستقیما مسئول بیش از ۲۰درصد از مصرف ویتامین A، ویتامین E و فولات (شکل طبیعی ویتامین B9) ساکنان و ۴۴ درصد از درآمد کشاورزی آنها هستند. این اولین مطالعه از نوع خود است که شواهد مستقیمی از پیوند بین گردهافشانها و سلامت انسان ارائه میدهد.
این نوع جوامع بسیار آسیبپذیر هستند چون از نظر جغرافیایی بسیار منزوی هستند. ارتباطات تجاری خوبی در آنجا وجود ندارد و بسیار فقیر هستند. اگر بازده میوهها و سبزیجات محلی کاهش یابد، این جوامع نمیتوانند با خرید غذاهای وارداتی آن را جبران کنند.
بومشناسان از مدتها پیش بر اهمیت گرده افشانها برای سلامت انسان تاکید داشتهاند، اما اندازهگیری مزایای مستقیم آنها برای رفاه ما هنوز حوزهای مطالعاتیست در حال تکامل. حالا با کاهش مراتع و محو شدن وزوز زنبورها کار بر روی این حوزه ضروریتر بهنظر میرسد. در طول دهه گذشته، دانشمندان به دنبال کشف دقیق چگونگی کمک گرده افشانها به تقویت تغذیه بشر بودهاند و هزینههای پنهان سلامتی ناشی از کاهش گرده افشانها را آشکار کردهاند.
در سال ۲۰۱۵، یک مدلسازی در لنست نشان داد که اگر همه گرده افشانهای جهان از بین بروند، سالانه ۱.۴ میلیون نفر دیگر بر اثر بیماریهای مرتبط با سوء تغذیه جان خود را از دست خواهند داد.
در حالی که پرندگان، خفاشها و پروانهها همگی گرده افشان محسوب میشوند، هیچ گونهای به اندازه زنبورها برای گلها و محصولات جهان مفید نیستند. زنبورهای عسل و زنبورهای وحشی پرکارترین گرده افشانها هستند و به راحتی گرده را از بساک نر یک گیاه گلدار به کلاله ماده منتقل میکنند. این فرآیند گیاه را بارور میکند تا بتواند تولید مثل کند و بذر و میوه تولید کند. حدود سه چهارم از کل محصولات کشاورزی به خدمات گرده افشانها متکی هستند.
کارشناسان میگویند این باید مایه نگرانی باشد، زیرا گرده افشانها در سراسر جهان در معرض خطر هستند. با تبدیل جنگلها، علفزارها و مراتع گلهای وحشی به زمین کشاورزی و توسعه در مقیاس صنعتی، زنبورها و پروانهها بدون غذا یا محل لانهسازی رها شدهاند. آفتکشها به ویژه از نوع نئونیکوتینوئیدها که در سیستم عصبی زنبورها اختلال ایجاد میکنند، نیز در کنار بحران اقلیم و گسترش گونههای مهاجم، آسیب را بیشتر کردهاند.
آخرین بار در سال ۲۰۱۶، پلتفرم بین دولتی علوم تنوع زیستی IPBES، جمعیت گرده افشانها را بررسی کرد و تخمین زد که بیش از ۴۰ درصد از گونههای زنبور عسل ممکن است در سطح جهان در معرض تهدید باشند، اگرچه بسیاری از آنها فاقد دادههای جمعیتی کافی بودند.
در سال ۲۰۲۵، فهرست قرمز گونههای در معرض خطر اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) نشان داد که حداقل ۱۷۲ گونه زنبور عسل در اروپا در معرض خطر انقراض هستند.
حدود نیمی از محصولات کشاورزی جهان اغلب توسط زنبورهای عسل که در کندوهای مصنوعی نگهداری میشوند و بیشتر مانند دام برای کمک به تولید محصولات کشاورزی تجاری با آنها رفتار میشود، گرده افشانی میشوند. این جمعیتهای زنبورهای مدیریتشده، حتی با وجود کاهش شدید گونههای وحشی، نسبتا ثابت ماندهاند.
با این حال، کاهش گرده افشانهای وحشی برای ایجاد اثرات نامطلوب بر سلامتی بسیار مهم است. طبق یافتههای تحقیقاتی سال ۲۰۲۲ که در مجله Environmental Health Perspectives منتشر شده است، در سطح جهان، بین ۳ تا ۵ درصد از تولید سبزیجات، میوهها و آجیلها به دلیل گرده افشانی ناکافی از بین میرود.
این مطالعه مشاهده کرد که زنبورهای عسل دامی نتوانستهاند تلفات گردهافشانهای وحشی را جبران کنند و با رشد محصولات وابسته به گردهافشان که به آنها متکی هستند، همگام شوند. بنابراین استفاده از زنبورهای مدیریتشده (دامی) به یک راهحل پرخطر برای جبران تلفات گردهافشانهای وحشی تبدیل شده است.
این محققان به ایننتیجه رسیدهاند که کاهش گردهافشانی به 500هزار مرگ دیگر در سال مرتبط هستند. این مرگها تنها مختص جوامع فقیر و منزوی مانند جوملا نیستند. بله بیشتر این مرگ و میر در بخشهایی از اروپای شرقی و مناطق جمهوری شوروی سابق رخ داده است. میوه، سبزیجات، آجیل و دانهها به جلوگیری از بیماریهای قلبی، سکته مغزی و دیابت کمک میکنند. این بیماریهای متابولیک در مناطقی که مردم به سبک زندگی کمتحرک روی آوردهاند و رژیم غذایی آنها پر از گوشت قرمز است، بسیار شایعتر است.اگر گرده افشانهای خود را در سراسر جهان از دست بدهیم، این کالاها گرانتر میشوند زیرا میزان تولید کاهش مییابد. در نتیجه خانوادههای طبقه متوسط قادر به تهیه مغذیترین غذاهایی نخواهند بود که به محافظت از آنها کمک میکند.
کشورهای در حال توسعه با افزایش دما و تشدید فعالیتهای کشاورزی، با مشکلات بهداشتی بیشتری ناشی از از بین رفتن گرده افشانهای وحشی مواجه خواهند شد. دانشمندان از مدلهای کامپیوتری استفاده کردهاند برای پیشبینی اینکه کدام مناطق جهان با بیشترین خطر کمبود گرده افشانی محصولات به دلیل کاهش گرده افشانها ناشی از بحران اقلیم و گسترش کشاورزی مواجه هستند.
نتایج، که در مجله Science Advances منتشر شده، نشان داد که مناطق گرمسیری- به ویژه جنوب صحرای آفریقا، شمال آمریکای جنوبی و جنوب شرقی آسیا- آسیبپذیرترین مناطق بودند و پیشبینی میشود که کاکائو در آفریقا، انبه در هند و هندوانه در چین متحمل خسارات زیادی شوند. چنین تاثیراتی رفاه انسان را به خطر میاندازد.
جوملا، از بسیاری جهات، نمادیست از تغییراتی که در کشورهای در حال توسعه رخ میدهد. زنبورداران در غرب نپال، بحران اقلیم و از بین رفتن گلها را عامل اصلی کاهش جمعیت زنبورها در کندوها میدانند. نپال در حال گذر از مرحله تشدید سریع کشاورزی است. به دلیل گسترش کشتهای تک محصولی و معرفی آفتکشهای جدید، زیستگاه گرده افشانها به سرعت در حال از دست رفتن است.
زنبورها نه تنها به گرده افشانی گیاهانی که میخوریم کمک میکنند، بلکه گیاهانی را که برای دارو استفاده میکنیم نیز بارور میکنند. در حالی که اکثر مطالعات سلامت و گرده افشانی بر روی مواد مغذی مشتق شده از غذا متمرکز شدهاند، طبق یک مطالعه در سال ۲۰۲۲، حدود ۸۰ درصد از جمعیت جهان نیز برای مراقبتهای بهداشتی اولیه به داروهای گیاهی متکی هستند. بوم شناسان تخمین میزنند که حدود ۲۸۰۰۰ گیاه دارویی، از جمله اکیناسه (سرخارگل) برای تقویت سیستم ایمنی و بابونه برای مشکلات خواب از طریق حشرات گرده افشانی میشوند.
از طرفی زنبورها و پروانهها به گرده افشانی فضاهای سبز که لازمه سلامت روان ماست کمک میکنند.
تحقیقات نشان داده که مداخلات سادهای مانند کاشت گلهای وحشی، فراهم کردن مکانهای لانهسازی زنبورها و کاهش آفتکشها میتواند به افزایش درآمد کشاورزان تا 30 درصد کمک کند و رژیمهای غذایی به اندازهای بهبود مییابند که 9 درصد از جمعیت از کمبود مواد مغذی رهایی یابند.
منبع:روزنامه گاردین
