هوش مصنوعی به فضا میرود
نزدیک به سه ماه است اینترنت ایران به بهانههای امنیتی قطع است. درحالی که در تمام کشورهای جهان از استارلینک و موارد مشابه به آن استفاده میشود و کسی صحبت از بهخطر افتادن امنیت کشور نمیکند (و با ذکر این واقعیت که استفاده از اینترنت استارلینک توسط اوکراین در میدان جنگ، باعث پیروزیهای بسیار این کشور در مقابل روسیه شده است)، در داخل ایران اینترنت به بهانهای قطع شده که هیچ توجیحی برای آن وجود ندارد.
به گزارش «انرژی امروز» در این میان شاید صحبت از این موضوع که «شرکتهای بزرگ فناوری در حال برنامهریزی برای ایجاد زیرساختهای مراکز داده در فضا هستند» در کشوری که سه ماه است اینترنت ندارد محلی از اعراب نداشته باشد اما واقعیت حاکم بر دنیای ما این است: ما اینترنت نداریم و دنیا در حال ساخت مراکز داده در فضاست.
اما چرا مراکز داده باید در فضا ساخته شوند؟
جستجو برای برقرسانی به زیرساختهای دیجیتال باعث شده شرکتهای توسعه دهنده مراکز داده به فکر برنامههایی باشند برای ساخت این زیرساختها در فضا به عنوان ایستگاههای فضایی.
مسابقه هوش مصنوعی و نیاز به زیرساختهای بزرگ برای خدماتدهی به آن، تامین انرژی برای این واحدها و نیز نیاز به خنکسازی آنها را مدام دشوارتر کرده است. و از آنجایی که انرژی، آب و زمین موجود برای احداث مراکز داده، منابع نامحدودی نیستند بشر بهفکر ایجاد این زیرساختها به صورت ایستگاههای فضایی افتاده است.
شاید تا چند سال پیش طرح چنین ایدهای داستانی علمی تخیلی فرض میشد اما امروزه این ایدهها به مرحله صنعتی شدن نزدیک شدهاند. نه به این دلیل که کسی تصمیم گرفته محاسبات و سرورهای صنعت دیجیتال را به فضا منتقل کند، بلکه به این دلیل که مقیاس مشکل تغییر کرده.
هوش مصنوعی فقط نرمافزار نیست، زیرساخت است. «ابر»، ذخیرهسازی دادهها و الگوریتمهایی که آن را اجرا میکنند، زیرساختاند و زیرساخت به انرژی دائمی، سیستمهای خنککننده، فضای فیزیکی و شبکههای قدرتمندتر برق نیاز دارد.
طبق اعلام وزارت انرژی مصرف برق مراکز داده ایالات متحده، با بیشترین تعداد مراکز داده در جهان، ۴.۴ درصد برق ملیست و تا سال ۲۰۲۸ این رقم به ۱۲درصد افزایش یابد؛ یعنی از ۱۷۶ تراوات ساعت به بیش از ۵۰۰ تراوات ساعت تنها در عرض چند سال.
طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی تا سال ۲۰۳۰، مصرف مراکز داده سالانه از ۹۰۰ تراوات ساعت فراتر میرود: معادل با کل تقاضای برق ژاپن.
امروزه بیش از ۱۱۰۰۰ مرکز داده در ۱۷۴ کشور وجود دارند: ۴۰۰۰ مرکز در ایالات متحده، ۵۰۰ مرکز در بریتانیا، ۵۰۰ مرکز در آلمان، ۲۱۶ مرکز در ایتالیا و ۳۶۰ مرکز در چین.
عملکرد آنها فقط به انرژی مربوط نمیشود. خنک کردن سرورها به مقادیر زیادی آب نیاز دارد. از طرفی استفاده از زمین، اثرات زیستمحیطی و فشار بر شبکههای برق هم به عنوان دیگر مشکلات این مراکز مطرح هستند. همین امر ایده انتقال بخشی از این زیرساختها به فضا را بهعنوان راهحل مطرح میکند.
موسسه آسپن ایتالیا مینویسد: «در آغاز سال ۲۰۲۶، مراکز داده مستقر در فضا دیگر یک تیتر گمانهزنانه در رسانهها نیستند، بلکه مجموعهای رو به رشد از آزمایشها هستند که برخی از آنها در حال انجام و بسیاری در حال برنامهریزیاند».
در ایالات متحده و اروپا ساخت مراکز داده جدید موضوع بحث عمومی است. این موضوع با حاکمیت دیجیتال، امنیت و تابآوری زیرساختها در هم تنیده شده.
با این حال موسسه آسپین تاکید دارد که اجرای این ایده اصلا آسان نیست؛ یک مرکز داده مداری باید انرژی حرارتی را به طریقی دفع کند و مدیریت گرما به یکی از محدودیتهای اصلی طراحی تبدیل شده. از طرفی مشکل تشعشعاتی که قطعات الکترونیکی را تخریب میکنند، دشواری نگهداری، تاخیر ارتباطی، خطر زبالههای مداری و تاثیر زیستمحیطی پرتابها هم وجود دارند.
به بیانی، انتقال مشکل به فضا آن را از بین نمیبرد، بلکه نوع مشکل را تغییر میدهد.
ایلان ماسک، بنیانگذار تسلا و اسپیسایکس بر این باور است: عامل محدودکننده هوش مصنوعی تراشهها نیستند، بلکه انرژیست. اگر تقاضا برای محاسبات به میزان قابل توجهی افزایش یابد، زیرساختها نیز باید انرژی بیشتری داشته باشند.
از این منظر، فضا تبدیل میشود به بستری که در آن انرژی خورشیدی فراوان و تقریبا دائمیست.
جورجیا رائو، اخترفیزیکدان، میگوید: « سوال اساسی نه تنها این است که «آیا میتوانیم آن را بسازیم؟»، بلکه این است که «آیا میتوانیم آن را به روشی قوی، پایدار و سازگار با مشترکات علمی و زیستمحیطی که همه ما به آن وابستهایم، بسازیم یا نه؟»»
