جنگ خلیج فارس چگونه آسیا را تغییر خواهد داد؟
اکونومیست از تغییراتی که کشورهای آسیایی بهدلیل جنگ ایالات متحده علیه ایران مجبور به ایجادش بودهاند نوشته و توضیح داده که هرچند دولتهای آسیایی درباره اشتراکگذاری برق خود محتاطند و از هر سیستمی هراس دارند که بتواند به کشورهای همسایه کنترل منابع آنها را بدهد. اما حالا که این کشورها گروگان رویدادهایی شدهاند در هزاران مایل دورتر از قلمرو خود، مشاجراتی که اغلب بین همسایگان آسیایی رخ میدهد، دیگر چندان تهدیدآمیز به نظر نمیرسد.
به گزارش «انرژی امروز» این نشریه مثال آورده است که در ماه مه مودری، نخستوزیر هند، از هندیها خواست تا در صورت امکان از خانه کار کنند و سفرهای خود را کاهش دهند تا سوخت کمتری مصرف شود. دولت هند هفتههاست که قیمت سوخت را ثابت نگه داشته و شرکتهای نفتی دولتی را مجبور به تحمل افزایش هزینه نفت خام وارداتی کرده است.
و هند تنها کشوری نیست که چنین سیاستهایی در پیش میگیرد. اثرات جنگ همه کشورها را تهدید میکند. کشورهایی که سقف قیمت سوخت ندارند، مانند پاکستان و فیلیپین، قیمتها به شدت افزایش یافته است. اما نگرانی بزرگتر به ویژه در کشورهای در حال توسعه آسیا، این است که ذخایر سوخت خیلی راحت روبه اتما است.
اندونزی برای سه هفته ذخیره سوخت دارد؛ ویتنام برای کمتر از یک ماه. پاکستان و بنگلادش که به گاز طبیعی خلیج فارس وابسته هستند، خاموشیهای طولانی را تحمل کردهاند. پمپهای بنزین در مناطق روستایی خالی هستند.
کشاورزان علاوه بر گازوئیل، با کمبود کود نیز مواجه هستند. قیمت اوره، که بخش عمده آن در خلیج فارس تولید میشود، از زمان آغاز جنگ ۵۰ درصد افزایش یافته. میلیونها برنجکار آسیایی کاشت برنج را شروع کردهاند، اما با افزایش هزینهها برنامههای کشت خود را کاهش میدهند. دکتر علیشر میرزابایف از موسسه بینالمللی تحقیقات برنج در فیلیپین میگوید: «اگر جنگ ادامه یابد، به جنگی برای امنیت غذایی تبدیل میشود.»
هزینههای ورودی کارخانههای نساجی بنگلادش که ۱۳ درصد تولید ناخالص داخلی کشور را تشکیل میدهند به دلیل گرانتر شدن دیزل و رنگهای پتروشیمی، ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش یافته. یک نهاد صنعتی میگوید که کل تولید کارخانههای این کشور حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش یافته.
کالبی، تولیدکننده تنقلات در ژاپن، برای جبران افزایش قیمت نفتا که ماده اولیه پتروشیمی صادر شده از خلیج فارس است بستهبندی محصولات خود را سیاه و سفید کرده. کمبود نفتا تاکنون چندین تولیدکننده پلاستیک آسیایی را مجبور به اعلام وضعیت اضطراری در قراردادهای خود کرده.
تورم در فیلیپین در سال منتهی به آوریل به ۷.۲ درصد افزایش یافت. رشد تولید ناخالص داخلی در سه ماهه اول سال ۲۰۲۶ به ۲.۸ درصد کاهش یافت که پایینترین میزان از زمان همهگیری است.
به باور سازمان ملل متحد یک جنگ طولانی میتواند تا ۳.۶ درصد از تولید ناخالص داخلی جنوب آسیا را کاهش دهد. اندیشکده آلمانی کیل میگوید تورم قیمت مواد غذایی در هند، پاکستان و سریلانکا امسال میتواند از 10 درصد فراتر رود.
ثابت نگه داشتن قیمت سوخت روزانه 150 میلیون دلار برای هند هزینه دارد. 4.3 میلیارد دلار هم برای یارانه کود نیاز است.
اندونزی روزانه 60 میلیون دلار برای یارانه انرژی هزینه میکند. طبق اعلام مرکز توسعه جهانی، هزینه ثابت نگه داشتن قیمت نفت خام در سطح ۱۰۰ دلار برای دولتهای آسیایی یک درصد تولید ناخالص داخلی سالانه است.
کمتر کشوری در آسیا میتوانند این روند را ادامه دهند.. کشاورزان هند انتظار دارند که دولت یارانه دادن به کود را ادامه دهد. تلاشهای قبلی مودی برای اصلاح کشاورزی با اعتراضات گسترده خنثی شده است. در همهجای آسیا، مقامات نگرانند که افزایش قیمتها باعث بینظمیهایی شود از آن نوع که دولت سریلانکا را در سال ۲۰۲۲ سرنگون کرد.
طبق گزارش ACLED، نهاد نظارتی مستقر در آمریکا، از زمان آغاز جنگ در ایران، دهها اعتراض در پاکستان، بنگلادش، فیلیپین و حتی کره جنوبی رخ داده. دولتها علاوه بر تشویق به استفاده کمتر از سوخت و سایر مواد مصرفی، به دنبال منابع جایگزین هستند. این امر میتواند عواقبی داشته باشد که مدتها پس از پایان جنگ ادامه داشته باشد.
تایلند نفت بیشتری از کشورهایی مانند برزیل و لیبی خریداری کرده. کشورهای آسیایی بیشتر از سوختهای زیستی استفاده میکنند. برخی، مانند سنگاپور، در حال سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر هستند.
برخی هم از این شرایط سود میبرند. استرالیا، صادرکننده بزرگ زغال سنگ و گاز طبیعی، در حال افزایش خرید سوختهای تصفیهشده در ازای صادرات بیشتر منابع طبیعی خود است. این کشور قراردادهای جدیدی با برونئی، ژاپن، مالزی، سنگاپور و کره جنوبی منعقد کرده.
یکی دیگر از برندگان نسبی میتواند چین باشد. این کشور نه تنها در حال فروش پنلهای خورشیدی و توربینهای بادی بیشتر است، بلکه از طریق سوختهای فسیلی خود نفوذ خود را نیز افزایش میدهد. چین هرچند بزرگترین واردکننده نفت خام جهان است، ذخایر عظیم نفت دارد که به این کشور امکان تابآوری و نفوذ دیپلماتیک میدهد.
این ماه چین به پالایشگاهها اجازه داد تا مقداری بنزین، گازوئیل و سوخت جت را به خارج از کشور ارسال کنند و ممنوعیتی را که در اوایل جنگ وضع شده بود، کاهش داد. گزارشها حاکی از آن است که اولین محمولهها به ویتنام و لائوس ارسال خواهند شد که روابط دوستانهای با همسایه شمالی خود دارند.
حتی متحدان آمریکا هم از چین درخواست کمک کردهاند. پنی وانگ، وزیر امور خارجه استرالیا، در سفری به پکن، قراردادی برای سوخت جت منعقد کرد.
بسیاری از کشورهای آسیایی اکنون بهفکر ایجاد یک سری اتحادها هستند. در اجلاس فیلیپین، رهبران جنوب شرقی آسیا از ایجاد یک ذخیره سوخت مشترک صحبت کردند.
بانک توسعه آسیا متعهد شده تا سال ۲۰۳۵، برای کمک به یکپارچهسازی شبکههای برق آسیا ۵۰ میلیارد دلار اختصاص دهد. این امر میتواند قیمتها را کاهش داده و امنیت انرژی را افزایش دهد.
هرچند دولتهای آسیایی درباره اشتراکگذاری برق خود محتاطند و از هر سیستمی هراس دارند که بتواند به کشورهای همسایه کنترل منابع آنها را بدهد. اما حالا که این کشورها گروگان رویدادهایی در هزاران مایل دورتر از قلمرو خود هستند، مشاجراتی که اغلب بین همسایگان آسیایی رخ میدهد، دیگر چندان تهدیدآمیز به نظر نمیرسد.
