صنعت پتروشیمی ایران بر سر دوراهی
پس از تعلیق موقت ۶۰ روزه تحریمهای آمریکا بر صادرات نفت و پتروشیمی ایران، فرصت کوتاهی به صنعت پتروشیمی ایران داده شده است. اگرچه بعید است این اقدام باعث سرمایهگذاری خارجی عمده شود، اما کارشناسان صنعت معتقدند که این فرصت ارزشمندی برای بازنگری در استراتژی توسعه بلندمدت کشور است.
به گزارش «انرژی امروز» از فایننشال تریبیون، آنها استدلال میکنند که ایران به جای تمرکز صرف بر صادرات بیشتر، باید از این فرصت برای تقویت تولید انرژی بالادستی، تأمین خوراک مطمئن و تسریع گذار از صادرات مواد اولیه به تولید محصولات پتروشیمی با ارزش بالاتر استفاده کند.
این تعلیق موقت که توسط وزارت خزانهداری ایالات متحده تا ۲۱ آگوست مجاز شده است، امکان معاملات مربوط به نفت خام، فرآوردههای نفتی و پتروشیمی ایران را فراهم میکند. اگرچه این دوره برای تصمیمات سرمایهگذاری بزرگ بسیار کوتاه است، اما بحثها در مورد مسیر آینده یکی از مهمترین صنایع صادراتی ایران را دوباره زنده کرده است.
اولویت اول
علی فتحعلیزاده، رئیس پژوهش و فناوری در اداره توسعه و مهندسی شرکت ملی نفت ایران، معتقد است که احیای ظرفیت بالادستی باید اولویت اول این صنعت باشد.
وی گفت: “تمرکز فوری باید بر تعمیر زیرساختهای آسیبدیده نفت و گاز و احیای ظرفیت تولید باشد.” «بدون تولید پایدار در بالادست، توسعه پتروشیمی در پاییندست همچنان آسیبپذیر خواهد ماند.»
به گفته فتحعلیزاده، مدت کوتاه لغو تحریمها، انتظار از شرکتهای بینالمللی برای سرمایهگذاری میلیاردها دلار در پروژههای بلندمدت را غیرواقعی میکند. در عوض، او گفت که ایران باید تولید در کارخانههای پتروشیمی آسیبندیده را به حداکثر برساند، صادرات را افزایش دهد و معاملات مالی را بهبود بخشد و در عین حال زمینه را برای همکاری گستردهتر در صورت لغو دائمی تحریمها فراهم کند.
او همچنین هشدار داد که سالها سرمایهگذاری ناکافی، بسیاری از میادین نفت و گاز ایران را در نیمه دوم عمر تولید خود قرار داده است و سرمایهگذاری جدید را به طور فزایندهای ضروری میکند. او گفت، توسعه صنایع پاییندست بدون گسترش تولید بالادست «مانند ساختن طبقات اضافی بر روی یک پایه ناپایدار» خواهد بود.
برآوردهای صنعتی نشان میدهد که هر ۵۰ هزار بشکه در روز ظرفیت تولید نفت اضافی تقریباً به ۱ میلیارد دلار سرمایهگذاری نیاز دارد. بنابراین، گسترش ظرفیت تولید ملی به میزان چند میلیون بشکه در روز، نیازمند دهها میلیارد دلار سرمایهگذاری مستقیم است.
فتحعلیزاده فراتر از تولید نفت، گاز طبیعی مایع (LNG) را به عنوان یکی دیگر از اولویتهای استراتژیک در صورت امکان همکاری بینالمللی برجسته کرد. در عین حال، او تأکید کرد که تصمیمات سرمایهگذاری در صنایع پاییندستی باید به نفع بخشهایی با مزایای قوی خوراک، پتانسیل صادراتی، فناوری پیشرفته و دورههای تکمیل پروژه نسبتاً کوتاه، به ویژه پلیمرهای مهندسی و زنجیرههای ارزش پلیپروپیلن باشد.
خوشبینی محتاطانه
کاهش موقت تحریمها همچنین باعث ایجاد خوشبینی محتاطانه در بین تحلیلگران بازار شده است.
محمدرضا شیری، تحلیلگر ارشد صنعت گاز و پتروشیمی ایران، معتقد است که این اعلامیه اهمیت سیاسی بیشتری نسبت به تأثیر اقتصادی فوری دارد.
او گفت: “این بیشتر یک سیگنال سیاسی است تا یک پیشرفت اقتصادی. این ممکن است نشاندهنده احتمال حرکت به سمت کاهش دائمی تحریمها باشد، اما برای تصمیمگیریهای بزرگ سرمایهگذاری خیلی زود است.”
شیری خاطرنشان کرد که بیش از یک هفته پس از اعلام این خبر، اثرات عملی کمی قابل مشاهده بوده است. با این وجود، برخی از کاهش محدودیتهای حمل و نقل به تسهیل واردات کالاهای اساسی کمک کرده است. او معتقد است که صادرات محصولاتی مانند متانول، اوره و آمونیاک میتواند در طول تعلیق موقت افزایش یابد، مشروط بر اینکه اجرا به سرعت پیش برود.
او همچنین استدلال کرد که استراتژی پتروشیمی ایران دیگر نباید صرفاً حول محور گسترش تولید متانول بچرخد. در عوض، سرمایهگذاری باید به طور فزایندهای مشتقات پروپیلن، پروژههای هیدروژنزدایی پروپان (PDH) و پلیمرهای مهندسی را که قادر به تولید ارزش افزوده بسیار بیشتری هستند، هدف قرار دهد.
از نظر بسیاری از کارشناسان، لغو دائمی تحریمها نیازمند تحولی گستردهتر از افزایش صرف صادرات است.
فوزیه مروت، مدیر فناوری، نوآوری و توسعه محصول در هلدینگ صنایع پتروشیمی خلیج فارس، معتقد است که رقابتپذیری بلندمدت ایران به تغییر به سمت محصولات تخصصی و فناوریمحور بستگی دارد.
او گفت: «اولویت استراتژیک این صنعت باید تکمیل زنجیره ارزش باشد، نه گسترش صادرات مواد خام.»
او استدلال کرد که اگرچه ایران به ظرفیت تولید قابل توجهی در متانول، اوره و پلیمرهای کالایی دست یافته است، اما بسیاری از این محصولات هنوز بدون فرآوری بیشتر صادر میشوند و این امر باعث میشود که بیشتر ارزش افزوده در خارج از کشور ایجاد شود.
