بن بست رویای شهرهای بدون پلاستیک
تجربه شهرهایی همچون منچستر، کویزون سیتی، بارسلونا و گیمه نشان میدهد که رویای «شهر بدون پلاستیک» اگرچه آرمانی جذاب است،اما با چالش های مختلفی مواجه روبرو است.
به گزارش «انرژی امروز» از انجمن ملی صنایع پلیمر ایران،اندی برنهام، شهردار سابق منچستر که روزگاری رویای «منچستری بدون پلاستیک» را در سر میپروراند، روز دوشنبه ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶ بهعنوان نخستوزیر جدید بریتانیا سوگند یاد کرد. اما اما در عمل با موانع بزرگی روبرو بوده است. مطالعهای در سال ۲۰۲۶ نشان داد که از ۸۶ شهر آمریکایی متعهد به کاهش زباله، اکثر آنها کمتر از نیمی از زبالههای خود را از محلهای دفن منحرف کردهاند.
در این میان، قوانین جدید اتحادیه اروپا که صادرات پلاستیکهای بازیافتی بریتانیا را مسدود کرده، فوریت توجه به اقتصاد چرخشی و بازیافت هوشمندانه را دوچندان ساخته است. کارشناسان معتقدند که بهجای آرمانگراییِ صرف، مسیر آینده در سرمایهگذاری بر زیرساختهای بازیافت و مشارکت مردمی است؛ درسهایی که برنهام اکنون در مقیاسی بسیار بزرگتر با آنها روبروست.
در ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶، اندی برنهام، شهردار سابق منچستر، بهعنوان نخستوزیر جدید بریتانیا سوگند یاد کرد. مردی که روزگاری رویای «منچستری بدون پلاستیک» را در سر میپروراند، اکنون رهبری کشوری را بر عهده گرفته که با چالشهای اقتصادی، هزینههای بالای انرژی و بحرانهای زیستمحیطی دستوپنجه نرم میکند.
برنهام در سال ۲۰۱۸ طرحی جسورانه برای کاهش چشمگیر پلاستیکهای یکبارمصرف در منچستر تا سال ۲۰۲۰ کلید زد. اگرچه این طرح بهطور کامل محقق نشد، اما جامعه محلی همچنان به تلاش برای کاهش پلاستیک ادامه داد و برنامهای پنجساله برای بینشانی کربن تا سال ۲۰۳۸ تدوین کرد.
دیگر شهرهای دارای رویای «بدون پلاستیک»
برنهام تنها نبود. در نقاط مختلف جهان، شهرداران دیگری نیز رویای مشابهی را دنبال کردهاند:
کویزون سیتی، فیلیپین با طرح «تبدیل زباله به پول نقد» تا ژانویه ۲۰۲۵ حدود ۵۰۰ هزار کیلوگرم مواد بازیافتی جمعآوری کرده است.
بارسلونا، اسپانیا در نوامبر ۲۰۱۹ «تعهد پلاستیک صفر» را با هدف کاهش پلاستیکهای یکبارمصرف به اجرا گذاشته است.
گیمه، کره جنوبی با حذف گلهای پلاستیکی مصنوعی از گورستانها، موفق به دریافت جایزه بزرگ در «جایزه سیاستگذاری دولتهای محلی ۲۰۲۵» شد.
با این حال، تحقیقات نشان داده که بسیاری از طرحهای «زباله صفر» شهری به نتایج ملموسی نرسیدهاند. مطالعهای در سال ۲۰۲۶ نشان داد که از ۸۶ شهر آمریکایی متعهد به کاهش زباله، اکثر آنها کمتر از نیمی از زبالههای خود را از محلهای دفن منحرف کردهاند.
چالشهای پیش روی برنهام در سطح ملی
با روی کار آمدن برنهام، فعالان محیطزیست بهدنبال این هستند که آیا او رویکرد منچستر را به سطح ملی خواهد برد. رابی مکفرسون، محقق هاروارد، میگوید شبکهای از فعالان آمادهاند تا از برنهام حمایت کنند، اما او باید روشن کند که این دستورکار در دولت جدید جاری خواهد بود.
برنهام با چالشهای بزرگی روبروست: موجهای گرما، افزایش هزینههای انرژی و اقتصاد ضعیف. او پیشتر مخالفت خود را با شکست هیدرولیکی اعلام کرده، اما از حفاری بیشتر در دریای شمال حمایت کرده است؛ تناقضی که سوالاتی درباره تعادل میان اقتصاد و محیطزیست ایجاد کرده است.
قوانین جدید اتحادیه اروپا و صنعت پلیمر بریتانیا
تازهترین تحول، تصویب قوانین جدید اتحادیه اروپا است که صادرات پلاستیکهای بازیافتی بریتانیا به اروپا را مسدود کرده است. بر اساس این قوانین، مواد بازیافتی باید در داخل اتحادیه اروپا بازیافت شوند. فدراسیون پلاستیک بریتانیا هشدار داده که این مقررات تأثیر قابلتوجهی بر بازیافتکنندگان بریتانیایی خواهد داشت.
چاره کار چیست؟
تجربه شهرهای مختلف نشان میدهد که رویای «شهر بدون پلاستیک» اگرچه آرمانی جذاب است، اما در عمل با موانع بزرگی روبرو بوده است. بهجای آرمانگرایی صرف، رویکرد عملیتر، توسعه زیرساختهای بازیافت و اقتصاد چرخشی است.
آمارها نشان میدهد که بازیافت پلاستیکهای پسازمصرف در آمریکا به بیش از ۵٫۱ میلیارد پوند رسیده و سهم بازیافت داخلی از ۶۹ درصد در سال ۲۰۱۶ به ۹۴ درصد در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است. این نشان میدهد که سرمایهگذاری در زیرساختهای بازیافت، نتیجهبخشتر از ممنوعیتهای صرف است.
اندی برنهام با رویای «منچستری بدون پلاستیک» به عرصه سیاست وارد شد، اما اکنون در مقیاسی بسیار بزرگتر با چالشهای واقعی روبروست. تجربه شهرهای موفق نشان میدهد که مسیر آینده نه در ممنوعیتهای آرمانی، بلکه در توسعه اقتصاد چرخشی و بازیافت هوشمندانه قرار دارد. تحقق این هدف، به زیرساختهای پایدار، نظارت مستمر و مشارکت واقعی شهروندان نیاز دارد؛ درسهایی که برنهام اکنون بهعنوان نخستوزیر بریتانیا، در مقیاسی بسیار بزرگتر با آنها روبروست.
